Hemişelik utgaşdyryjy BMG-niň Hazar deňzinde sebit hyzmatdaşlygyny goldaýandygyny ýene-de tassyklady

Maslahata Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasary, Daşary işler ministri jenap Raşid Meredow ýolbaşçylyk etdi. Oňa Hazarýaka döwletleriniň, beýleki ýurtlaryň, halkara guramalaryň, Birleşen Milletler Guramasynyň edaralarynyň we döwlet edaralarynyň wekilleri gatnaşdylar.

Maslahatda çykyş eden hanym Wan Hazar deňzini “ýaşaýşyň we özboluşlylygyň, mümkinçilikleriň we umumy rowaçlygyň çeşmesi” diýip häsiýetlendirdi we bu täsin ekoulgamyň öňünde duran çylşyrymly meseleleriň hiç bir ýurt tarapyndan ýeke çözülip bilinmejekdigini nygtady.

Ol Türkmenistanyň öňdebaryjy ornuna we hyzmatdaş ýurtlaryň Hazar sebitinde hyzmatdaşlygy ösdürmek boýunça alyp barýan tagallalaryna ýokary baha berdi. Şeýle hem BMG-niň Ösüş Maksatnamasy, BMG-niň Daşky gurşaw maksatnamasy, BMG-niň Taslama hyzmatlary edarasy, Halkara Migrasiýa Guramasy, BMG-niň Azyk we oba hojalyk guramasy we BMG-niň beýleki edaralary tarapyndan eýýäm durmuşa geçirilýän möhüm hyzmatdaşlyk maksatnamalaryny belledi. Ol Birleşen Milletler Guramasynyň Türkmenistanyň we Hazar deňzindäki sebit hyzmatdaşlygynyň goldawyna BMG ulgamynyň tejribesini we mümkinçiliklerini birleşdirmäge taýýardygyny ýene-de tassyklady.

Hanym Wan Hazar deňziniň hukuk derejesi hakyndaky Konwensiýanyň we Tähran konwensiýasynyň bilelikdäki hereketler üçin möhüm esas bolup durýandygyny nygtady. Şeýle hem ol Türkmenistanyň başlangyjy bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan kabul edilen we 2028-nji ýyly Halkara hukuk ýyly diýip yglan edýän rezolýusiýanyň ähmiýetini belledi. Ol netijeli hyzmatdaşlygyň berk institutlara, umumy borçnamalara we halkara hukugyna hormat goýulmagyna baglydygyny nygtady. Şeýle hem hanym Wan Hazar sebitindäki hyzmatdaşlygy Awaza syýasy jarnamasynyň we Hereket meýilnamasynyň durmuşa geçirilmegi bilen baglanyşdyrdy. Bu maksatnamanyň esasy ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda durnuklylygy ýokarlandyrmak, howanyň üýtgemegine uýgunlaşmak, durnukly baglanyşyklylygy ösdürmek, sanly özgertmeleri amala aşyrmak we durnukly ösüşi maliýeleşdirmek ýaly ugurlar bar.

Geljek barada aýdyp, hanym Wan Hazar deňziniň öňünde duran meseleleriň çözgüdiniň ylma esaslanmalydygyny, innowasiýalar arkaly tizleşdirilmelidigini, adamlaryň bähbitleri esasynda alnyp barylmalydygyny, hyzmatdaşlygyň üsti bilen berkidilmelidigini we halkara hukugy arkaly üpjün edilmelidigini nygtady.

Ol sebit ylmy torlaryny berkitmäge, maglumat alyş-çalşygyny giňeltmäge we sebitiň uniwersitetlerini, ylmy-barlag edaralaryny hem-de dürli ugurlar boýunça hünärmenlerini birleşdirjek Hazar ylmy hyzmatdaşlygyny döretmek mümkinçiligine seretmäge çagyrdy.

Şeýle hem ol sanly gurallar, Ýeri synlamak, uzak aralykdan zondirlemek, emeli aň we ösen maglumat platformalary ýaly öňdebaryjy tehnologiýalaryň we innowasiýalaryň ösüşi tizleşdirmekdäki mümkinçiliklerini belledi. Şunuň bilen baglylykda, hanym Wan Türkmenistanyň Merkezi Aziýa üçin Klimat tehnologiýalarynyň sebit merkezini döretmek baradaky başlangyjynyň ylmy, döwlet syýasatyny, maliýeleşdirmegi we innowasiýalary birleşdirýän möhüm platforma öwrülip biljekdigini, şeýle hem klimatyň üýtgemegine uýgunlaşmak, suw serişdelerini dolandyrmak, gaýtadan dikeldilýän energiýany ösdürmek we ekoulgamlary dikeltmek boýunça amaly çözgütleriň durmuşa geçirilmegini tizleşdirip biljekdigini belledi.

Ol şeýle hem adamlaryň üns merkezinde galmalydygyny nygtap, ýerli bilimleriň, jemgyýetleriň gatnaşmagynyň we Hazar sebitiniň ähli ýerlerinde ýaşlaryň ekologik hem-de klimat çözgütlerine goşant goşmak üçin has giň mümkinçilikleriniň bolmagynyň möhümdigini belledi.

Ministr Meredow Birleşen Milletler Guramasynyň sebit hyzmatdaşlygyna goşýan goşandy üçin minnetdarlyk bildirdi we Türkmenistanyň daşky gurşaw meseleleri boýunça BMG-niň ýöriteleşdirilen edaralary bilen köpýyllyk hyzmatdaşlygyny nygtady. Ol ylmy hyzmatdaşlygy has-da berkitmegi we ýaşlaryň gatnaşygyny giňeltmegi goldady. Aýratyn üns Türkmenistanyň Hazar ekologiýa başlangyjyna berildi. Daşary işler ministri Birleşen Milletler Guramasyny bu başlangyjyň durmuşa geçirilmegini goldamaga çagyrdy we Türkmenistanyň gyzyklanma bildirýän ýurtlar we hyzmatdaşlar bilen amaly çemeleşmeleri ara alyp maslahatlaşmaga taýýardygyny aýtdy.

Hanym Wan öz çykyşynyň ahyrynda suwuň dürli akymlary birleşdirýän we bir ýere jemleýän, dürli görnüşdäki ýaşaýşy iýmitlendirýän hem-de goldaýan güýçdigi baradaky düşünjä ýüzlenip, Hazar deňzi gününiň “umumy paýhasymyza we bilelikdäki hereketlerimize we ahyrky netijede hemmeler üçin has durnukly we çydamly geljek baradaky umumy ygrarlylygymyza” çagyrýandygyny nygtady.

Birleşen Milletler Guramasy Türkmenistan we Hazar sebitiniň ýurtlary bilen hyzmatdaşlygy dowam etdirmäge, durnukly we çydamly Hazar deňzi üçin amaly çözgütleri öňe sürmek maksady bilen BMG ulgamynyň we onuň hyzmatdaşlarynyň tejribesini hem-de mümkinçiliklerini herekete geçirmäge ygrarly bolup galýar.