Soňky
Çykyş
24 oktýabr 2026
BIRLEŞEN MILLETLER GURAMASYNYŇ BAŞ SEKRETARYNYŇ BIRLEŞEN MILLETLER GURAMASYNYŇ GÜNI MYNASYBETLI ÝÜZLENMESI
Has köp öwrenme
Waka
23 oktýabr 2026
BMG biziň her birimiz arkaly: Türkmenistan adamlary, hyzmatdaşlygy we medeni köpdürlüligi dabaralandyrýar
Has köp öwrenme
Çykyş
23 oktýabr 2026
BMG-niň Hemişelik Utgaşdyryjysynyň Birleşen Milletler Guramasynyň Gününiň Baýramçylygy mynasybetli Açylyş Sözi
Has köp öwrenme
Soňky
Durnukly ösüşüň maksatlary Türkmenistanda
Durnukly Ösüş Maksatlary global derejede garyplygy ýok edip, ýer ýüzüniň daşky gurşawyny gorap we ähli ýerde adamlaryň parahatçylykda we abadançylykda ýaşamagyny üpjün etmek üçin işleri geçirmäge çagyrýar. Bu bolsa BMG-nyň Türkmenistandaky maksatlary bolup durýar.
Press reliz
30 iýun 2026
United Nations and Government of Turkmenistan discuss monitoring of Human Rights Commitments
The meeting organized by the UN Resident Coordinator’s office jointly with the Institute of State, Law and Democracy of Turkmenistan and OHCHR as a technical lead from the UN side brought together key ministries, state agencies, including ministries of labour, education, justice, finance and economy, migration and statistics, as well as the Parliament (Mejlis), the Ombudsperson’s Office and law enforcement agencies, and UN partners to explore methodologies for assessing progress on implementation of UPR recommendations supported by Turkmenistan. During the fourth UPR cycle in November 2023, Turkmenistan received 228 recommendations from UN Member States and expressed support for 146 of them, demonstrating a strong commitment to advancing human rights. Building on this commitment, the United Nations and the Government of Turkmenistan included a dedicated UPR-related indicator in the United Nations Sustainable Development Cooperation Framework (UNSDCF) for 2026–2030. This indicator will measure progress in the implementation of supported recommendations and, thus, requires setting a baseline and target. It was specially noted that Turkmenistan was the first country to include such indicator in the Cooperation Framework and, thus, presented a good practice of integrating Huma Right mechanisms in strategic cooperation documents of the United Nations with UN member states. These consultations focused on identifying credible, evidence-based and consistent methodologies to assess the implementation status of these recommendations. Discussions also highlighted how such methodologies can support national planning, monitoring, and reporting processes on human rights.The agenda included an overview of the UPR recommendations, presentations on relevant observations by the supervisory bodies of the International Labour Organization (ILO), and an initial exchange on possible approaches to establishing baseline and target values for the agreed indicator. The participants emphasized the importance of coordinated action, reliable data, and inclusive approaches in tracking progress on human rights commitments. The outcomes of the meeting will inform the development of a robust framework for monitoring the implementation of UPR recommendations under the UNSDCF 2026–2030.The United Nations remains committed to supporting Turkmenistan in strengthening national capacities for human rights implementation, monitoring and reporting, in line with international standards and the country’s development priorities.
1 of 5
Press reliz
23 iýun 2026
High-Level Dialogue in Turkmenistan Explores Water Scenarios and Food Security Risks
Held in the format of a hardtalk, the dialogue, titled “Water Scenarios & Foresight for Turkmenistan (2026–2050)”, explored long-term water availability trends and water resource management in Turkmenistan at times of uncertainty and their impact on the country’s development trajectory across various domains through forward-looking scenario analysis with the aim to identify coordinated responses to emerging risks. Opening the session, Mr. Dmitry Shlapachenko, UN Resident Coordinator in Turkmenistan, emphasized that water management is not only a sectoral issue but a cross-cutting driver of economic, social, and environmental outcomes. Changes in water availability, he noted, have direct implications for agriculture, employment, income, and ecosystems, underscoring the need for integrated and forward-looking policy approaches. The event served a dual purpose: as a capacity-building exercise that for the first time introduces strategic foresight and scenario planning to the national partners, and as a policy dialogue to support joint decision-making in response to water-related risks facing Turkmenistan in the coming decades. The UN consultants presented the methodological toolkit and findings of the analysis where Turkmenistan's water situation can be potentially heading, shared plausible scenarios (business as usual, moderate and optimistic) with changes cascading through dependent sectors, and suggested follow-up adaptation actions and adjustments both in UN programming and Government measures including improved water governance, enhanced efficiency measures, and better alignment of policies, investments, and institutional frameworks. Having examined different scenarios across nexus domains up to 2050, the hardtalk participants recognized that future water challenges will depend not only on resource availability, but also on the efficiency of water use, cross-sectoral coordination, and investment choices. They also highlighted the practical benefits of strategic foresight and scenario planning for policy making and long-term sustainable development, as well as the need for the continuous capacity building in this area. On their part, the UN agencies, including UNDP, FAO, UNOPS, UNESCO, UNECE, UNEP, and the World Bank shared their perspectives on current initiatives and potential areas for strengthened collaboration, including under the auspices of the Regional Center for Climate Change Technologies in Central Asia to be established by the Government of Turkmenistan. The meeting concluded with agreement on developing a joint roadmap and conducting a follow-up meeting to review scenarios and related indicators in an integrated manner.The United Nations reaffirmed its commitment to supporting Turkmenistan in advancing inclusive, evidence-based, and forward-looking water governance, in line with national priorities and the Sustainable Development Goals.
1 of 5
Press reliz
18 iýun 2026
Türkmenistan DÖM-ler boýunça maglumat hasabatlylygyny tehniki maslahat arkaly pugtalandyrýar
Duşuşyga Maliýe we ykdysadyýet ministrligi hem-de Döwlet statistika komiteti ýaly esasy döwlet edaralarynyň wekilleri, şeýle hem resmi statistiki maglumatlaryň taýýarlanylmagyna we hasabatlylygyna gatnaşýan pudaklaýyn ministrlikleriň we edaralaryň wekilleri gatnaşdylar.Maslahat 2027-nji ýylda Durnukly ösüş boýunça Ýokary derejeli syýasy forumda hödürlenjek Türkmenistanyň üçünji Meýletin milli synyna taýýarlyk işleriniň çäklerinde geçirildi.Gatnaşyjylar DÖM maglumatlary boýunça 25-den gowrak görkezijä degişli hasabatlylykda bar bolan boşluklary we tapawutlary ýüze çykarmaga, şeýle hem milli statistika ulgamlary bilen ählumumy hasabatlylyk çarçuwalarynyň arasyndaky sazlaşygy pugtalandyrmaga gönükdirilen tehniki pursatlary ara alyp maslahatlaşdylar. Halkara hyzmatdaşlar, şol sanda Halkara Telekommunikasiýa Bileleşigi, Halkara Zähmet Guramasy, BMG-niň Azyk we oba hojalyk guramasy, Bütindünýä banky hem-de Halkara Walýuta Gaznasy, onlaýn gatnaşyp, bilimlerini we tejribelerini paýlaşdylar.Duşuşyk milli edaralar bilen halkara guramalarynyň arasynda gepleşik geçirmek üçin meýdança bolup hyzmat etdi we DÖM-leriň gözegçiliginde utgaşdyrmagyň, maglumat hiliniň hem-de metodologik sazlaşygyň gowulandyrylmagyna ýardam berdi.Birleşen Milletler Guramasy Türkmenistanyň milli statistika mümkinçiliklerini pugtalandyrmakda we 2030-njy ýyla çenli Durnukly ösüş boýunça Gün tertibini durmuşa geçirmekde goldaw bermegini dowam etdirmäge ygrarlydygyny tassyklaýar.
1 of 5
Press reliz
16 iýun 2026
Turkmenistan launches rollout of Third Voluntary National Review on SDGs
The event was co-hosted by the Ministry of Foreign Affairs and the Ministry of Finance and Economy of Turkmenistan, jointly with the UN Resident Coordinator’s Office and The United Nations Development Programme (UNDP).Opening the meeting, the United Nations Resident Coordinator in Turkmenistan emphasized the importance of launching of the third VNR preparation process as a key milestone in advancing the 2030 Agenda for Sustainable Development. “We welcome the decision of the Government of Turkmenistan to present its third Voluntary National Review at the High-Level Political Forum next year, including progress across all 17 Sustainable Development Goals. This demonstrates the country’s strong commitment to the 2030 Agenda, as well as to transparency and accountability,” said the UN Resident Coordinator.Turkmenistan already has significant experience in doing VNRs in 2019 and 2023 demonstrating strong results towards the 2030 Agenda. The participants noted that the third VNR presents an important opportunity to reflect on achievements, assess remaining challenges, and identify priorities for accelerating progress towards the Goals. Discussions highlighted the critical role of high-quality, timely and disaggregated data as the foundation for evidence-based policymaking and effective SDG implementation. The participants emphasized the need to further strengthen national statistical systems and analytical capacities to support monitoring, reporting and informed decision-making.Building on the successful collaboration during the preparation of the previous VNRs, the United Nations Development Programme (UNDP), providing an important platform for the UN system to engage with the Government of Turkmenistan throughout the third VNR, has committed to provide comprehensive technical expertise, policy advisory services, data analysis and support for inclusive multi-stakeholder engagement through the fourth phase of the joint project “Platform for SDG Implementation” Leveraging national and international expertise, the project will support a robust, participatory and evidence-based review process aligned with global VNR guidelines and international best practices.The speakers at the event also emphasized the importance of financing for sustainable development, including mobilizing domestic resources and directing strategic investments toward human capital development, economic transformation, and environmental sustainability. The principle of “leaving no one behind” was underscored throughout the discussions, with particular attention to integrating gender equality and the inclusion of persons with disabilities into all aspects of the review process.The round table further highlighted that the VNR should serve not only as a reporting exercise but also as a forward-looking strategic document addressing national risks, including climate and socio-economic challenges, and supporting long-term, sustainable development planning.During the event, the participants engaged in thematic sessions focusing on the VNR preparation roadmap and international experience, statistical reporting on the SDGs, and methodologies for strengthening the analytical content of the review, such as UNESCAP tools of LNOB analysis and SDG Tracker.The meeting concluded with a call for active participation and inclusive engagement of all stakeholders to ensure the VNR process is open, collaborative, inclusive and impactful for the people of Turkmenistan. Participants also discussed and agreed on the next steps in the VNR preparation process, ensuring a clear roadmap moving forward.
1 of 5
Press reliz
04 iýun 2026
Bütindünýä Daşky Gurşawy Goramak Günüsiniň öňüsyrasynda Türkmenistanda çagalar howa boýunça interaktiw okuw çäresine gatnaşdylar
BMG-niň Türkmenistandaky edarasy tarapyndan Türkmenistanyň Bilim ministrligi bilen bilelikde, Halkara Zähmet Guramasynyň (HGT), BMG-niň daşky gurşaw maksatnamasy, BMG-niň Ösüş Maksatnamasynyň (BMGÖM), BMG-niň Çagalar Gaznasynyň (ÝUNISEF), BMG-niň Ilat Gaznasynyň (UNFPA) we Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň (BSGG) gatnaşmagynda gurnalan çäre Gökderedäki “Ýaşlyk” çagalar dynç alyş merkezinde geçirildi. Çärä howanyň üýtgemegi we daşky gurşawy goramak meselelerine bagyşlanan interaktiw okuw maksatnamasyna gatnaşan 10–12 ýaş aralygyndaky 30 çaga gatnaşdy. Bütindünýä daşky gurşawy goramak güni daşky gurşaw meseleleri boýunça habardarlygy ýokarlandyrmak we hereket etmäge çagyrmak üçin BMG-niň esasy dünýä platformasydyr. Şunuň bilen baglylykda, çäre çagalaryň howanyň üýtgemeginiň sebäpleri we netijeleri baradaky düşünjelerini giňeltmäge hem-de ýaşlykdan daşky gurşawa jogapkärçilikli garaýşy ösdürmäge gönükdirildi.Maksatnama çykyşlary we amaly sapaklary öz içine aldy. Gatnaşyjylar BMG-niň howanyň üýtgemegine garşy göreş boýunça alyp barýan işleri bilen tanyşdylar. Çäräniň esasy bölekleriniň biri BMGÖM tarapyndan işlenip taýýarlanan “Howa Gutusy” (“Climate Box”) interaktiw okuw toplumynyň tanyşdyrylmagy we ulanylmagy boldy. Bu toplum oýunlar we amaly maşklar arkaly howa boýunça bilimi elýeterli hem-de gyzykly etmäge gönükdirilendir. Çagalar toparlarda işläp, “Howa Gutusynyň” kömegi bilen geçirilen interaktiw okuwlara gatnaşdylar. Olar howanyň üýtgemegi, durnukly ösüş we daşky gurşawy goramak ýaly meseleleri gyzykly we hyzmatdaşlyga esaslanan görnüşde öwrendiler. Şeýle-de bu çäreler gatnaşyjylaryň toparlaýyn işlemek we aragatnaşyk başarnyklarynyň ösdürilmegine ýardam berdi.Çäre toparlaryň öz işleriniň netijelerini tanyşdyrmagy, interaktiw oýunlar we gatnaşyjylaryň işjeňligini hem-de höwesini ykrar edýän sowgatlary gowşurylyş dabarasy bilen tamamlandy.Şeýle başlangyçlaryň üsti bilen BMG-niň Türkmenistandaky edarasy ekologik habardarlygy ýokarlandyrmak, ýaşlaryň mümkinçiliklerini giňeltmek we has durnukly geljek üçin bilelikdäki hereketleri höweslendirmek boýunça tagallalary goldamagyny dowam etdirýär. ***“Howa Gutusy” (“Climate Box”) - Gündogar Ýewropa, Merkezi Aziýa we Günorta-Gündogar Aziýa ýurtlarynda howa bilimini ösdürmäge gönükdirilen BMGÖM-iň sebit taslamasydyr. Bu interaktiw okuw toplumy çagalary we ýaşlary howanyň üýtgemegi baradaky bilimleri öwrenmäge çekýär hem-de olary howa hereketlerine gatnaşmaga höweslendirýär. Ilkibaşda milli başlangyç hökmünde döredilen taslama häzirki wagtda birnäçe dilde elýeterli bolan we ýerli bilim şertlerine laýyklaşdyrylan halkara platforma öwrüldi.Taslamanyň Türkmenistanda durmuşa geçirilmegi Türkmenistanyň Hökümetiniň we hyzmatdaşlaryň, şol sanda howa bilimi boýunça başlangyçlaryň ösdürilmegini goldaýan Russiýa Federasiýasynyň Trast Gaznasynyň goldawy bilen mümkin boldy.
1 of 5
Waka
23 oktýabr 2026
BMG biziň her birimiz arkaly: Türkmenistan adamlary, hyzmatdaşlygy we medeni köpdürlüligi dabaralandyrýar
Aşgabat, 23-nji oktýabr 2026-njy ýyl – Birleşen Milletler Guramasynyň Türkmenistandaky edarasy Aşgabatdaky BMG-niň bagynda Birleşen Milletler Guramasynyň gününi belledi. Çäre “BMG adamlar üçin. BMG agza döwletler bilen bilelikde. BMG biziň her birimiz arkaly.” diýen şygar astynda Hökümetiň, diplomatik jemgyýetiň, ösüş boýunça hyzmatdaşlaryň, ýaşlaryň, raýat jemgyýetiniň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekillerini we BMG-niň işgärlerini bir ýere jemledi. Şu ýylky baýramçylyga 250-den gowrak adam gatnaşdy. Çäräniň esasy üns merkezinde adamlar we hyzmatdaşlyk boldy. Baýramçylygyň mowzugy özara baglanyşykly üç pikiri özünde jemledi: adamlary, olaryň maksatlaryny we geljegini BMG-niň işiniň merkezinde goýmak; agza döwletler bilen hyzmatdaşlyk we umumy jogapkärçilik arkaly durnukly ösüşi ilerletmek; şeýle hem Birleşen Milletler Guramasynyň gymmatlyklaryny anyk işlere geçirýän adamlaryň goşandyny ykrar etmek. Çäre BMG-niň Türkmenistandaky Hemişelik utgaşdyryjysy hanym Sýaozýun Greýs Wanyň çykyşy bilen açyldy. BMG-niň Hemişelik utgaşdyryjysy BMG-niň Baş sekretarynyň BMG güni mynasybetli ýüzlenmesini okady. Ýüzlenmede parahatçylygy, durnukly ösüşi we adam hukuklaryny ilerletmekde, adamlaryň ömrüni halas edýän ynsanperwer kömegi bermekde, şeýle hem gapma-garşylyklary, howa krizisini, artýan deňsizlikleri we täze tehnologiýalary çözmekde Birleşen Milletler Guramasynyň möhüm ornyny belläp geçdi. Ýüzlenmede ähli ýurtlara dialogyň, hyzmatdaşlygyň we raýdaşlygyň umumy gymmatlyklaryna ygrarlylygyny täzelemek, BMG-niň Tertipnamasyny we halkara hukugyny berjaý etmek hem-de adamlara has netijeli hyzmat etmek we döwrümiziň kynçylyklaryna jogap bermek üçin Guramany has-da güýçlendirmek barada çagyryş beýan edildi.Öz çykyşynda BMG-niň Hemişelik utgaşdyryjysy bu baýramçylygy “Biz, halklar” diýen uly ähmiýete eýe düşünje bilen baglanyşdyryp, adamlaryň Guramanyň wezipeleriniň merkezinde durýandygyny, agza döwletleriň bolsa Birleşen Milletler Guramasyna güýç, köpdürlülik we umumy maksat berýändigini belledi. Şeýle hem ol 2026–2030-njy ýyllar üçin Hyzmatdaşlygyň çarçuwaly Maksatnamasynyň durmuşa geçirilip başlan döwründe BMG bilen Türkmenistanyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň ähmiýetini nygtady.Hanym Wan, şeýle hem, iş prosesindäki kynçylyklara garamazdan, yhlas we ýokary hünär derejesi bilen Türkmenistanyň halkynyň bähbidine parahatçylygy, adam mertebesini we durnukly ösüşi ilerletmek boýunça BMG-niň möhüm wezipesini ýerine ýetirmegi dowam etdirýän BMG-niň işgärlerine minnetdarlyk bildirdi.Türkmenistanyň Daşary işler ministriniň orunbasary hanym Mähri Bäşimowa öz gutlag çykyşynda Birleşen Milletler Guramasynyň halkara parahatçylygyny we howpsuzlygyny üpjün etmekdäki merkezi ornuny nygtap: “Türkmenistan Birleşen Milletler Guramasyna parahatçylygy gorap saklamak, ählumumy we hemmetaraplaýyn howpsuzlygy üpjün etmek, şeýle hem halkara gatnaşyklarynyň häzirki zaman binýadynyň durnuklylygyny goramak üçin jogapkär bolan ýeke-täk we kanuny gurama hökmünde garaýar” diýip belledi. Baýramçylyk BMG-niň 2026–2030-njy ýyllar üçin Durnukly ösüş ugrunda hyzmatdaşlygyň çarçuwaly Maksatnamasynyň durmuşa geçirilmeginiň ilkinji ýylynda geçirildi. Bu bolsa täze Hyzmatdaşlygyň çarçuwaly Maksatnamasynyň ileri tutulýan ugurlaryny adamlaryň durmuşlary we maksatlary bilen baglanyşdyrmaga, şeýle hem hyzmatdaşlar we ýaşlar bilen dialogy has-da pugtalandyrmaga mümkinçilik berdi.Myhmanlara Hyzmatdaşlygyň çarçuwaly Maksatnamasynyň dört netijesiniň çäklerinde BMG-niň Türkmenistanyň halkynyň bähbidine alyp barýan işlerini görkezýän interaktiw sergi bilen tanyşmak, şeýle hem BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň tanyşdyrylyşyny diňlemek teklip edildi. BMG-niň wekilleri adalaty we deň mümkinçilikleri üpjün etmek üçin netijeli dolandyryş we kanunyň hökmürowanlygy; inklýuziw we durnukly ykdysady diwersifikasiýa hem-de “ýaşyl” ösüş; tebigy serişdeleri dolandyrmak we howanyň üýtgemeginde durnuklylyk; şeýle hem ýokary hilli we inklýuziw saglygy goraýyş, bilim we durmuş taýdan gorag ulgamlary hem-de özgerdiji durmuş kadalary ugurlarynda BMG-niň milli ileri tutulýan ugurlary nähili goldaýandygy barada maglumat berdiler. Baýramçylyk Birleşen Milletler Guramasyny we onuň agza döwletlerini bir ýere jemläp, hyzmatdaşlygyň we medeni köpdürlüligiň aýdyň beýanyna öwrüldi.BMG-niň bagyndaky agza döwletleriň meýdançalaryna baryp görenlerinde, gatnaşyjylar olaryň baý medeni mirasy bilen tanyşdylar. Türkmenistanda diplomatik wekilhanalary bolan ýurtlaryň ilçihanalary medeni sergiler, milli tagamlar we interaktiw çäreler arkaly öz ýurtlarynyň däp-dessurlaryny we milli özboluşlylygyny görkezdiler. Bu bolsa myhmanlara BMG maşgalasynyň köpdürlüligini ýakyndan tanamaga we bilelikde dabaralandyrmaga mümkinçilik berdi. Milli aýdym-sazlar, tanslar we däp bolan milli lybaslar, şeýle hem çagalar üçin çäreler we resmi däl gatnaşyklar baýramçylygyň öwüşginini has-da artdyrdy.Şeýlelikde, 2026-njy ýylda Türkmenistanda geçirilen Birleşen Milletler Guramasynyň güni diňe bir baýramçylyk hökmünde däl, eýsem hyzmatdaşlygyň aýdyň beýany hökmünde hem çykyş etdi. Ol BMG-ni, agza döwletleri, hyzmatdaşlary we adamlary bir ýere jemläp, dialog, medeni alyş-çalyş we durnukly ösüş ugrunda özara gatnaşygy ösdürmek üçin mümkinçilik döretdi.
1 of 5
Waka
29 sentýabr 2026
Hemmämiz geljege öz goşandymyzy goşýarys
Bu hekaýa BMG-Meýletinçi Maksatnamasy tarapyndan taýarlandy.“Hiç kim size halkara işiniň iň kyn bölekleriniň biriniň iş ýüki däldigini aýtmaýar. Iň kyn zatlaryň biri daşary ýurtda özüňi rahat duýmagy öwrenmekdir. Meniň pikirimçe, hut şonuň üçinem bu iş meniň üçin şeýle uly ähmiýete eýe” diýip, Rouz Lagrot aýdýar. “Çäklendirmeler sizi her bir ädimi has oýlanyşykly etmäge, aragatnaşyk saklamagyň başga ýollaryny tapmaga, kärdeşleriňize daýanmaga, ara alyp maslahatlaşylýan meseleleriň başynda öz ornuňyza mynasyp bolmaga mejbur edýär.”Köp adamlar üçin daşary ýurtda işlemek gyzykly taslamalar, halkara syýahatlar we täze mümkinçilikler bilen baglanyşyklydyr. Rouz üçin bolsa bu, töwereginde bolup geçýän gürrüňlere zordan düşünip bilýän ýurduna gelmegi hem aňladýardy. Rouz BMG-niň Türkmenistandaky Hemişelik utgaşdyryjysynyň edarasynda howanyň üýtgemegi boýunça hünärmen hökmünde işleýän BMG halkara meýletinçisidir. Onuň Fransiýa tarapyndan maliýeleşdirilýän işi howanyň üýtgemegi meselesine gönükdirilendir. Emma 2025-nji ýylyň oktýabrynda Aşgabat şäherine iki ýyllyk işe gelmezinden has öň onuň ýoly eýýäm birnäçe ýurtlardan we düýbünden dürli iş ugurlaryndan geçipdi.“Meniň bu ýere gelen ýolum göni däldi. Men howanyň üýtgemegi sebäpli ýüze çykýan migrasiýa meselesine üns berip, konfliktleriň çözgüdini öwrenýärdim. Bu bolsa meni Senegaldaky jemgyýetleriň durnuklylygy boýunça iş alyp barýan tejribe programmasyna getirdi. Men howanyň üýtgemeginiň diňe daşky gurşaw bilen bagly mesele däldigine öz gözüm bilen şaýat boldum; bu adamlaryň durmuş üpjünçiligi, durnuklylyk we göçmäge mejbur bolýan adamlar bilen hem baglanyşykly.”“Soňra Nýu-Ýorkdaky BMG-niň Baş edarasynda jynsy ekspluatasiýanyň we zorluklaryň öňüni almak (PSEA) boýunça tejribe geçdim. Ilkibaşda bu iş öňki tejribäm bilen baglanyşyksyz ýaly görünýärdi, ýöne soňra bu meseleleriň hemmesiniň özara baglanyşyklydygyna düşündim. Howanyň üýtgemegi sebäpli göçmäge mejbur bolan adamlar zorluklara we hyýanatçylykly hereketlere has ejiz bolup bilerler. Adama gönükdirilen çemeleşme olaryň ýüzbe-ýüz bolýan ähli töwekgelçiliklerini görmegi aňladýar. Fransiýa tarapyndan maliýeleşdirilýän we BMG-niň Hemişelik utgaşdyryjysynyň edarasyndaky bu BMG-niň meýletinçisi wezipesini görenimde, özüme iň laýyk işiň şudygyna düşündim. Türkmenistandaky beýleki BMG edaralary bilen işleşmek arkaly bu dürli ugurlaryň ählisini birleşdirmäge mümkinçilik döreýär. Işe başlan günümden bäri PSEA boýunça esasy jogapkär bolmak we BMG-niň Ýurt boýunça toparynda jogapkärçilik medeniýetini ösdürmäge ýardam bermek ýaly goşmaça wezipeleri hem ýerine ýetirip başladym” diýip ol sözüni dowam edýär.Emma onuň ýüzbe-ýüz bolan iň uly kynçylygy howanyň üýtgemegi syýasaty ýa-da BMG-niň utgaşdyrmasy bilen kän bir bagly däldi.Rouz rus ýa-da türkmen dillerinde geplemeýär. “Her bir kynçylyk meni öz gymmatymy täzeden gözden geçirmäge ruhlandyrýar. Belki, men her bir gürrüňe goşulyp bilmerin, ýöne maňa söz bermek üçin mümkinçilik döredilende, şol mümkinçiligi peýdaly ulanmaga çalyşýaryn. Men ýerli dilleri bilmeýärin we bu päsgelçilik hakykatdanam duýulýar. Men gatnaşsam peýdaly boljak gürrüňleriň daşynda galýaryn; rus dilinde geçirilýän ýygnaklarda oturýaryn we aýdylýan her alty sözden diňe birine düşünýärin” diýip belleýär.Käbir adamlar üçin bu ýagdaý özüňi ýalňyz duýmaklyga sebäp bolup bilerdi. Rouz üçin bolsa bu has ünsli diňlemäge, uýgunlaşmaga we goşant goşmagyň täze ýollaryny tapmaga mümkinçilik boldy.Bu tejribe onuň edýän işiniň täsiri baradaky garaýşyny hem üýtgetdi. “Men netijäniň görünýän ýerini görmegi halaýan adamlaryň biri. Ýöne bu iş maňa iň möhüm işleriň käbiriniň netijeler görünmezden has öň amala aşyrylýandygyny öwretdi. Käwagt siz aýlap bir zady döredýärsiňiz, soň bolsa ony başga biri tamamlaýar.”Rouz: “Bu-da adaty zat” diýip belleýär.“Käwagt garaşylýan zatlaryň agramyny öz üstümde duýýaryn. Doly maliýeleşdirilýän halkara wezipede işlemek ajaýyp mümkinçilik, şonuň üçin köplenç özüme: “Men ýeterlik iş edýärinmi?“ diýip soraýaryn. Soňra hiç kimiň ulgamy ýeke özi üýtgedip bilmeýändigini ýatlaýaryn. Biz hemmämiz diňe öz goşandymyzy goşýarys.”Rouzyň işiniň uly bölegi adamlara howanyň üýtgemegine öz durmuşlary bilen baglanyşykly görnüşde düşünmäge kömek etmekden ybarat. Ol tehniki prezentasiýalara daýanmagyň deregine köplenç oýunlardan we interaktiw okuw gurallaryndan peýdalanýar. “Aragatnaşyk üçin dogry usuly tapmak, dogry diňleýjini tapmagy hem aňladýar. Şonuň üçin işimiň köp bölegi ýaşlara we jemgyýetlere gönükdirilendir. Men köplenç “Klimat Fresk” — howa bilen baglanyşykly meseleler boýunça fransuz oýun görnüşindäki okuw guraly — we BMGÖM-iň “Klimat gutusy” ýaly interaktiw gurallary ulanyp, okuw sapaklaryny geçirýärin. Howa bilen baglanyşykly bu wiktorinalar we oýunlar dil päsgelçiligini ýeňip geçmäge, çylşyrymly ekologik meseleleri kiçi ýaşly çagalardan başlap ýetginjeklere çenli hemmeler üçin düşnükli etmäge kömek edýär” diýip, ol gürrüň berýär.“Bu ýerdäki ýaşlaryň howanyň üýtgemegi barada habardarlylygy eýýäm örän ýokary. Ýöne bu oýunlar olara daşky gurşawdaky üýtgeşmeler bilen jemgyýetçilik täsirleriniň arasyndaky baglanyşygy görmäge kömek edýär. Bu zehinli ýaşlar bilen aragatnaşyk etmek meniň sözlerime düýbünden başgaça ähmiýet berýär.”Rouz ýaş BMG meýletinçisi hökmünde diňlemäge we öwrenmäge umyt baglap geldi. Soňra ol özüne hiç wagt göz öňüne getirmedik ýygnak otaglarynda — BMG edaralarynyň ýolbaşçylarynyň we hökümet ministrleriniň ýanynda oturyp başlady. Ilkibaşda ol özüniň bu ýere näme goşup biljekdigini sorag astyna alýardy. Kärdeşleriniň goldawy bilen ol hut daşardan gelýän garaýşynyň öz pikirini diňlemäge mynasyp edýän aýratynlykdygyna düşünip başlady. Bu pursatlar oňa goşant goşmagyň hemişe otagdaky iň tejribeli adam bolmakdan ybarat däldigini öwretdi.Käwagt bu başgaça sorag bermekden, täze garaýşy paýlaşmakdan ýa-da başgalara meselä başgaça garamaga kömek etmekden ybarat bolýar.Rouz Türkmenistanda geçiren döwründe özi üçin iň möhüm bolan zatlar barada oýlananda, gürrüňini taslamalardan ýa-da syýasatdan başlamaz. Ol adamlar barada gürrüň berýär.“Meni öňe alyp barýan zat — adamlar. Öz bilimlerini sahylyk bilen paýlaşýan kärdeşler. Öz jemgyýetlerinde oňyn özgerişlere işjeň gatnaşýan ýaşlar. Çözgüdiň bir bölegi bolup biljekdiklerine düşünenlerinde gözleri ýanyp duran talyplar. Hut şeýle pursatlar maňa näme üçin bu ýere gelendigimi ýatladýar.”Rouz diline düşünmän gelen ýurdunda ýene bir zada düşündi: aragatnaşyk diňe aýdýan sözleriňiz bilen çäklenmeýär. Käwagt aragatnaşyk diňlemekden, öwrenmekden we öz ornuňyzy tapýançaňyz her gün gelip, işe gatnaşmakdan başlanýar.Belki, meýletinçileriň iň gowy başarýan zady hem şudur. Olar ähli jogaplary bilýänçä garaşmaýarlar. Muňa garamazdan, işe gelýärler we gatnaşýarlar. Ädimme-ädim bolsa has uly bir zat emele gelip başlaýar.
1 of 5
Waka
03 iýun 2026
Has gowy elýeterlilik — has gowy durmuş: ýaýran sklerozly näsaglar üçin mugt dermanlar
Meniň gyzymyň ady Myahri. Ol 1991-nji ýylda doguldy. 30 ýaşyna çenli ol adaty, işjeň gyzdy – meýilnama düzýärdi, işleýärdi, arzuw edýärdi. Kesel barada nädip bildikHemmesi birden başlady. Mähri görüşinden şikaýat edip başlady: "Eje, men çep gözümde gowy görüp bilmeýärin - perde bar ýaly". Islendik eje ýaly, men hem kompýuter we telefon diýip aýtmak isledim. Ýöne men ony gözlerini barlatmak üçin saglyk merkezimizdäki oftalmologa gitmäge ynandyrdym. Lukman hiç hili kynçylyk tapmady.Birnäçe günden soň, Mähri çep golunda duýgyny düýbünden ýitirdi. Men onuň ynamsyzlyk bilen bir käse alyp, eliniň başga birine degişlidigini - uýuşýandygyny, özüniňki däldigini aýdýandygyny ýadymda. Ol eşikleri, gündelik zatlary, hatda iýmiti ele almakda kynçylyk çekip başlady. We geň galdyryjy zat, onuň goly agyrmady; ol diňe düýbünden uýuşýardy. Soňra onuň çep aýagy bilen hem şol bir zat boldy. Gyzym indi özbaşdak ýöräp bilmeýärdi - diwarlara ýa-da maňa ýapyşyp, her birnäçe ädimde saklanmaly boldy.Gyzyma seretdim we ony tanamadym. Ýaňy-ýakynda ol gülüp, işleri bilen meşgullanýardy - indi bolsa goldawsyz hajathana hem ýöräp bilmeýärdi. Gijelerine uklap bilmedim, pikir etdim: bu nähili kesel?Biz Aşgabada, S.A. Nyýazow adyndaky Bejeriş we maslahat merkezine gitdik. Ol ýerde, 2021-nji ýylda gyzyma ýaýran skleroz kesel kesgidi goýuldy. Ilki bilen men munuň näme aňladýandygyny doly düşünmedim - diňe çaşdym.Belli boluşy ýaly, ýaýran skleroz bedeniňiziň immun ulgamynyň ýalňyşlyk bilen beýni we oňurga ýiligindäki nerwleriň gorag örtügine hüjüm etmegidir. Netijede, nerwler bilen bedeniň arasyndaky baglanyşyk bozulýar. Beýni indi hereketi dolandyryp bilmeýär. Ýaýran skleroz dünýäde takmynan 2800 adamyň birinde duş gelýär. Çagaňyzyň şolaryň biri boljakdygyny hiç haçan pikir etmeýärsiňiz.Men gyzymyň geljegi gurmak mümkinçiligini ýitirmeginden gaty gorkýardym. Garaňky düýşlerimKesel kesgitlenenden soň, men asla uklamadym. Ýatyp pikir edýärdim: gyzym bary-ýogy 30 ýaşynda we ol indi ýöräp bilmeýär. Indi näme? Maýyp arabasy? Ol hemişelik ýalňyz galarmy? Men ýok wagtym oňa kim sereder? Meni gorkuzan zat maýyplygyň özi däl-de, geljegiň näbelliligidi. Onuň haçan we näçe derejede erbetleşjekdigini bilmeýärdim. Gyzymyň gün-günden solýandygyny görmekden gorkýardym we bu barada hiç zat edip bilmedim.Soňra, Aşgabatda garaşylmadyk bir zat boldy: Saglygy goraýyş ministrligi bilen BMGÖM-niň arasyndaky ýokanç däl we seýrek duş gelýän kesellere garşy göreşmek boýunça bilelikdäki taslama Türkmenistanda işe girizildi. Bu taslamanyň çäginde gyzym mugt bejergi almaga hukukly.Gulaklaryma ynanmadym. Skleroz dermanlary dünýäde iň gymmat dermanlaryň biridir. Olar bize döwletiň hasabyna mugt berjek bolýardylarmy? Adatça, derman ýylda iki gezek berilýär, ýöne bu uzak möhletli bejergi, ömürlik bolmasa. Türkmenistanda bir flakonuň bahasy 3000 dollardan 4000 dollara çenli. Eger ýylda iki sany inýeksiýa satyn almaly bolsak, maliýe agyrlygyny göz öňüne getirip bilersiňizmi? Saglygy goraýyş ministrligi we BMGÖM taslamasy: Hemmeler üçin dermanlar2021-nji ýylda BMGÖM we Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi (TSGDSM) Türkmenistanda ýokanç däl keselleriň gözegçiligini güýçlendirmek taslamasynyň ilkinji tapgyryny başladylar. TSGDSM bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk edip, BMGÖM ýürek-damar kesellerinden, howply täze döreme, diabet, dowamly dem alyş ýollarynyň kesellerinden we beýleki ýokanç däl kesellerden ejir çekýän näsaglar üçin 120-den gowrak möhüm dermanyň mugt satyn alynmagyny we paýlanylmagyny üpjün etdi.Deň elýeterliligi üpjün etmäge gönükdirilen taslama ähli derejelerde - başlangyç, ikinji we üçünji derejeli - saglygy goraýyş edaralaryny, şol sanda çetki etraplarda hem öz içine aldy. Şeýle hem, ol gender aýratynlygy boýunça saglygy goraýyş zerurlyklaryny çözdi, döş we boýun howply täze döreme, endokrin bozulmalary we ene saglygyny maksatly bejermek üçin dermanlar bilen üpjün etdi.Mähriniň ejesiniň aýtmagyna görä, şeýle möhüm kömek onuň göz öňüne getirmeginden daşarydy - ýöne şu gün bu taslamanyň kömegi bilen ol Türkmenistan boýunça müňlerçe maşgala üçin hakykata öwrüldi. Sagalma ýolyBiz Aşgabada hasaba alyndyk. Bize okrelizumab dermany berip başladylar. Lukmanlar onuň nähili işleýändigini düşündirende - we men ony soňra özüm okanymda - bu ylmy fantastikadan çykan zat ýalydy. *Derman gandaky immun öýjüklerini tapýar, olar ýalňyşlyk bilen hassanyň nerw öýjüklerine hüjüm edýärler we olary ýuwaşlyk bilen işletmeýärler. Şol bir wagtyň özünde, immun ulgamynyň galan bölegi adaty işlemegini dowam etdirýär. Başgaça aýdylanda, ol ÝS-i bejermeýär ýa-da bar bolan zeperi düzetmeýär, ýöne nerw ulgamyny täze hüjümlerden goraýar we keseliň ösmegini togtadýar. Mähri indi üç gezek sanjym aldy. Umyt edýärin, oňa dördünjisini bereris. Men netijelerini öz gözlerim bilen görüp bilýärin. Gyzym uýgunlaşdy: ol ýene-de çep gözünden görüp bilýär - öňküsi ýaly aýdyň däl, ýöne bulanyklyk ýitip gitdi. Çep golundaky we aýagyndaky uýuşma asla duýulmaýar. Ol goldawsyz - özi ýöreýär. Ol ýene ýylgyrýar we durmuşy üçin meýilnamalar düzýär.Her gün ýanymda göterýän näbellilik gorkusy ýok boldy. Gyzym doly durmuşda ýaşar. Ol maňa hemişelik garaşly bolmaz. Bir kiçijik arzuwDogrusyny aýtsam, durmuşymyzy has-da gowulandyrjak bir zat bar. Häzirki wagtda biz diňe Aşgabatda sanjym alyp bilýäris we bu amal birnäçe sagat damardan damja damdyrmagy talap edýär. Emma biz Lebap welaýatynda ýaşaýarys - bu biziň üçin örän uzak ýol we gyzym syýahat etmekde kynçylyk çekýär. Mundan başga-da, ol ýeke özi syýahat edip bilmeýär; kimdir biriniň oňa kömek etmek we seretmek üçin golaýda bolmagy hökman gerek. Bu goşmaça çykdajylar diýmekdir. We biz ähli zady öýde galdyrmaly bolýarys.Eger biz öz welaýatymyzda - iň bolmanda merkezi hassahanada - şol bir sanjymlary alyp bilsek, men iki esse bagtly bolardym. Bu gyzym üçin we maliýe taýdan aňsat. Men okrelizumabyň häzir deri astyna sanjym hökmünde hem elýeterlidigini bilýärin - ol bary-ýogy birnäçe minut wagt alýar we welaýatda aňsatlyk bilen berlip bilner. Men bu taslama arkaly berilýän dermanlaryň köpüsiniň welaýatlarda eýýäm elýeterlidigini bilýärin. Bir gün dermanlarymyzyň hem elýeterli bolmagyna umyt edýärin.Emma bu diňe haýyş - hakykatdan biz şikaýat etmeýäris. Saglygy goraýyş ministrligine we BMGÖM-e uly minnetdarlyk bildirmek isleýärin. Ahyrsoňy, her bir ene-atanyň işi kiçijik çagasyny güýçli, geljegine ynamly ulular edip terbiýelemekdir. Indi bolsa gyzymyň geljegi bar.
1 of 5
Waka
01 iýun 2026
Has-da uly bir zadyň bölegi bolmak
Türkmenistanda meýletinçilik täze zat däl. Onuň kökleri däp-dessurlara daýanýar. Nesiller boýy jemgyýetler bilelikde haýyr-sahawat işlerini amala aşyrmak üçin gadymy däp bolan Ýowary berjaý edip gelýärler. Goňşular öý gurmak, ýaplary arassalamak ýa-da baýramçylyklara taýýarlyk görmek üçin ýygnanýarlar. Bu işler meýletin, ýürekden edilýär. Türkmen dilinde "meýletinçi" sözi gysgaça "volunteer" diýmegi aňladýar. Şu günki günde bu ruh täze görnüşlerde dowam edýär. Garaşylmadyk Başlangyç we Täze DurmuşTürkmenistandaky ÝUNISEF-iň BMG-niň meýletinçisi Maýa Yslamowa üçin has-da uly bir zadyň bölegi bolmak diňe bir pikirden ybarat bolman, eýsem onuň gündelik hakykatydyr. Maglumatlar diňe bir ekrandaky sanlar däl. Olar durmuşy gowulandyrmagyň guralydyr. Maglumatlary wizualizasiýa etmek boýunça assistent hökmünde ol çagalar we maşgalalar üçin maksatnamalary goldaýan çylşyrymly maglumatlary aýdyň, manyly şekillere öwürmäge kömek edýär. Köp sanly ajaýyp taryhlar ýaly, Maýanyň ÝUNISEF bilen syýahaty hem garaşylmadyk ýerden başlandy. Ugradylan bir elektron hat onuň durmuşyny üýtgetjek wezipä ýol açdy. Ol ilkinji gezek ýüz tutanda, BMG-niň meýletinçileriniň ýetirýän täsiri barada gaty az bilýärdi. Maýa ýaşlygyndan bäri başgalara kömek etmek—goragsyz jemgyýetleri goldamak we hatda mätäç haýwanlara ideg etmek barada güýçli isleg duýýardy. Meýletinçilik, köp taýdan, eýýäm onuň kimliginiň bir bölegidi. “Yzyma seredenimde, meýletinçi hökmündäki zähmetim arkaly manyly bir zada goşant goşmak baradaky arzuwymyň göz öňümde amala aşýandygyny görýärin” diýip, Maýa gürrüň berýär. “Her gün hakykatdan hem wajyp bolan missiýanyň bir bölegidigimi bilmek meni ruhlandyrýar. Ýeke-täk milli BMG meýletinçisi bolmak bu tejribäni aýratyn üýtgeşik etdi.” Maglumatlar we DöredijilikMaglumatlary wizualizasiýa etmek boýunça assistent hökmünde Maýa täsirli wizual maglumatlaryň işlenip düzülmegine ýolbaşçylyk edýär: kommunikasiýany güýçlendirmekden we strategik başlangyçlary goldamakdan başlap, ÝUNISEF-iň maksatnamalaýyn ileri tutulýan ugurlaryny durmuşa geçirmäge çenli. Onuň iň uly goşantlarynyň biri, çylşyrymly maksatnama modellerini düşündirýän we ähli derejelerdäki taraplary jemleýän gyzykly maglumat wizualizasiýa hekaýalaryny taýýarlamak boldy. Çykarylýan çözgütleriň köplenç aýdyň düşünilýän zatlara bagly bolan dünýäsinde, Maýanyň işi maglumatlary adamlaryň hereket edip biljek zadyna öwürmäge kömek edýär. Döredijilik Maýanyň wezipesinden aýra däl. Ol munuň merkezinde durýar. Suratkeş hökmünde ol maglumatlary wizualizasiýa etmäge başgalaryň boş surat matasyna çemeleşişi ýaly çemeleşýär. Ol ilki bilen kagyzdaky çyzylan pikirlerden başlaýar, soňra bolsa olary takyklyk we duýgudaşlyk bilen manyny ýetirýän sanly hekaýalara öwürýär. Bu iş ÝUNISEF-iň Türkmenistandaky tagallalaryny gönüden-göni goldaýar, bu ýerde esasy üns çagalaryň we ýaşlaryň durmuşyny gowulandyrmaga, inkluziw bilimi ösdürmäge, çagalygyň irki döwrüni ösdürmegi goldamaga we has inkluziw jemgyýetleri gurmaga gönükdirilendir. Höwes we ÖsüşMaýa üçin bu işiň durmuşa geçirilişini görmek, höwesiň hakyky zada öwrülýän ýeridir. “Maglumatlaryň kimdir biriniň durmuşynda öwrülişikli pursat bolmaga mümkinçiliginiň bardygyna ynanýaryn” diýip, Maýa aýdýar. Ahyrsoňunda, Maýa meýletinçiligi iki taraplaýyn tejribe hökmünde görýär – sen berýärsiň we sen ösýärsiň. Edil Ýowar ýaly, Türkmenistandaky meýletinçilik ruhy hem adamlaryň biri-birine goldaw bermek üçin jemlenmegine esaslanýar. Geçen ýyl Türkmenistandaky ÝUNISEF maýyplygy bolan çagalar üçin başlangyç başlap, tennisi ýaşlar üçin inkluziw sport görnüşi hökmünde girizdi. Ýakynda maýyplygy bolan çagalar üçin inkluziw tennis maksatnamasyna bolan sapar Maýanyň işindäki öwrülişikli pursat boldy. “Olaryň şatlygyna we täze tapan maksatduýgusyna şaýat bolmak, biziň işimiziň täsirini güýçli görkezýär. Çagalaryň gözlerindäki bagt uçgunyny görmekden has gowy kanagatlanma ýokdur.” Şunuň ýaly pursatlar onuň işini has-da anyk we duýulýan edýär. Maýa üçin meýletinçilik diňe bir bermekden ybarat däl. Ol şeýle hem ösmek, öwrenmek, arabaglanyşyk gurmak we dünýä başgaça garaýyş bilen seretmek baradadyr. Maýa uzak ýyllyk däp-dessury döwrebap usulda dowam etdirýär.
1 of 5
Waka
07 maý 2026
Serçeleriň gaýdyp gelýän ýeri: Türkmenistanda ýaş mekdep okuwçysynyň howa çözgüdi
Dünýäniň köp sebitlerinde çalt şäherleşme we daşky gurşawyň üýtgemegi adamlaryň we haýwanat dünýäsiniň garaşly bolan tebigy ýaşaýyş ýerlerini özgerdýär. Türkmenistanda bu üýtgeşmeler olaryň sebäplerini düşünmäge we jogap tapmaga synanyşýan ýaşlar tarapyndan hem görülýär.55-nji orta mekdepde 7-nji synp okuwçysy Öwezmyrat Sapargeldiýew ýönekeý, ýöne möhüm üýtgeşmäni görüp başlady: töweregindäki serçeleriň sanynyň azalmagy. Sebäpleri bilen gyzyklanyp, ol olaryň özüni alyp barşyny has ýakyndan synlamaga başlady. Öwezmyrat biologiýa mugallymy Anna Şamowanyň ýolbaşçylygynda uzak wagtlap adamlaryň ýanynda ýaşan öý serçesiniň duçar bolýan kynçylyklaryny öwrendi.Onuň açan zatlary giň sebitleýin meýli görkezýär.Şäher ösüşi, temperaturanyň üýtgemegi we elýeterli höwürtge ýerleriniň we iýmit çeşmeleriniň üýtgemegi köp ýurtlarda guşlaryň populýasiýasyna täsir edýär. Bu faktorlar serçeler ýaly görnüşleriň ýaşamagy we köpelmegi üçin garaşly bolan näzik deňagramlylygy bozýar."Serçeleri synlamaga başlanymda, olaryň üýtgeýän daşky gurşawa uýgunlaşmakda kynçylyk çekýändigini gördüm. Men olara kömek etmek we olaryň ýok bolmagynyň öňüni almak isledim" diýip, Öwezmurad aýdýar.Hereket etmäge höwesli Öwezmurad "Howa şertlerine çydamly şertlerde höwürtgelemek" atly taslamasyny işläp düzdi.Taslama amaly we innowasion çözgütlere esaslanýar: howa şertlerine çydamly guş öýleri has howpsuz we durnukly höwürtgelemek şertlerini üpjün etmek üçin niýetlenen. "Sendwiç gurluşyny" ulanyp, höwürtgeler agaç gatlaklaryny garaharsaň, ot ýa-da köpük ýaly izolýasiýa materiallary bilen birleşdirip, içki temperaturany kadalaşdyrýar.Netijeler hem höweslendiriji, hem-de ölçäp bolýan boldy. Höwürtgeler içki temperaturany 4,5°C peseltdi we jüýjeleriň ýaşamagyny 35 göterim ýokarlandyrdy, bu bolsa ýerli uýgunlaşdyrylan ýönekeý çözgütleriň biodürlüligi nähili goldap biljekdigini görkezdi."Bu taslama ylmy pikirlenişiň ýönekeý gözegçiliklerden başlap, amaly çözgütlere nähili alyp barýandygyny görkezýär. Öwezmurad diňe meseläni öwrenmedi - ol ony çözmek üçin işledi" diýip, onuň mugallymy Anna Şamowa aýdýar.Synpda öwrenmekden howa hereketine çenli: BMGÖM-niň "Howa gutusy" başlangyjyÖwezmuradyň işi ýaşlaryň arasynda howa bilimini güýçlendirmek boýunça giň tagallalaryň bir bölegidir.Onuň taslamasy BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň (BMGÖM) Russiýa Federasiýasynyň Matsatlaýyn gaznasynyň goldawy bilen amala aşyrylan "Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmek üçin howa bilimi we howa hereketi (Howa gutusy)" sebit başlangyjyndan ylham aldy we goldady.Dünýäde 17 dilde elýeterli we müňlerçe mekdepde ulanylýan Howa gutusy maksatnamasy on müňlerçe okuwça ýetdi we 7000-den gowrak mugallymy taýýarlady. Maksatnama okuwçylara we mugallymlara interaktiw gurallar we amaly bilimler bermek arkaly Gündogar Ýewropada, Merkezi Aziýada we Günorta-Gündogar Aziýada howa sowatlylygyny ösdürýär.Bu başlangyjyň kömegi bilen Öwezmurad ýaly okuwçylar diňe bir howanyň üýtgemegi barada öwrenmän, eýsem öz jemgyýetlerinde çözgütleri tapmaga hem goşant goşýarlar.Şeýle-de sebitdäki dürli ýurtlardan gelen deň-duşlary bilen arkalaşyp, maksatnamanyň çäginde Öwezmurad Taýlandda geçirilen Halkara howa olimpiadasyna hem gatnaşdy. Onuň üstünlikleri oňa Taýlandda geçirilýän halkara bilim maksatnamasyna gatnaşmaga mümkinçilik berdi, şol ýerde gatnaşyjylar pikir alyşdylar we howa kynçylyklaryna täze çemeleşmeleri öwrendiler."Beýleki ýurtlardan gelen okuwçylar bilen duşuşanymda, biziň hem şuňa meňzeş kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygymyzy gördüm. Bu meni işlemegi dowam etdirmäge we täze pikirler döretmäge ylhamlandyrdy" - ol diýýär. Öwezmuradyň ekologiýa taslamasy soňra 2026-njy ýylyň 1-nji aprelinde Aşgabatdaky BMG-niň binasynda geçirilen "Howa gutusy" başlangyjynyň jemleýji hünär okuwynda görkezildi. Taslama uly gyzyklanma döretdi, gatnaşyjylaryň gyzgyn goldawyna mynasyp boldy we howa bilimini ösdürmek we ýaşlary çekmek boýunça giň tagallalaryň bir bölegi hökmünde ykrar edildi.Çäre bilim işgärlerini, bilermenleri we hyzmatdaşlary bilim alyşmak we howa biliminde hyzmatdaşlygy güýçlendirmek üçin bir ýere jemledi.Hünär okuwyny açyp, BMGÖM-niň Türkmenistandaky Hemişelik wekili Narine Saakýan howanyň üýtgemegi meselesini çözmekde bilimiň ähmiýetini nygtady:"Howanyň üýtgemegi häzirki döwrüň esasy global meseleleriniň biri bolmagynda galýar. Jogap, esasan, bilime nähili netijeli maýa goýýandygymyza we daşky gurşaw barada habarlylygy, esasanam ýaşlaryň arasynda nähili ösdürýändigimize baglydyr. "Howa gutusy" bilim gurallarynyň diňe bir howa kynçylyklaryny düşünmän, eýsem hereket etmäge taýýar bolan nesli kemala getirmäge nähili kömek edýändiginiň aýdyň mysalydyr."Russiýa Federasiýasynyň Turkmenistandaky Adatdan daşary we Ygtyýarly ilçisi Iwan Wolynkin şeýle belledi:"2012-nji ýylda Russiýa Federasiýasynyň hökümetiniň gönüden-göni gatnaşmagy bilen başlanan bu taslama Merkezi Aziýa ýurtlarynda ýaş nesiller arasynda daşky gurşaw barada habarlylygy we medeniýeti ýokarlandyrmak üçin netijeli gural bolmagynda galýar."Çäräniň yzy bilen Öwezmyradyň başlangyjy giň "Howa gutusy" maksatnamasynda goşmaça ykrarnama aldy: Russiýa Federasiýasynyň Turkmenistandaky ilçihanasy onuň işine ýokary baha berdi we taslamanyň mundan beýläk-de ösdürilmegine, şol sanda tehniki we maliýe kömegi arkaly goldaw berjekdigini tassyklady.Kiçi Hereketler, uly täsirHäzirki wagtda mekdeplerde peýda bolan kiçi agaç höwürtgeler has möhüm zadyň nyşanyna öwrüldi. Olar ýaşlaryň gyzyklanmasyny, jogapkärçiligini we daşky gurşaw meselelerini çözmekde artýan roluny özünde jemleýär.Öwezmyrat henizem mekdep okuwçysy, ýöne onuň mysaly howanyň üýtgemegine garşy göreşde möhüm ädimleriň hemişe uly serişdeleri ýa-da çylşyrymly tehnologiýalary talap etmeýändigini subut edýär. Olar synlamak, öwrenmek we hereket etmek üçin ýönekeý isleg bilen başlaýar.Serçeler täze, howpsuz öýlerine gaýdyp gelenlerinde, bize möhüm ýatlatma galdyrýarlar: bilim, alada we hyzmatdaşlyk bilen goldanylýan iň kiçi işler hem biziň ekoulgamlarymyzy dikeldip biler. Şonda guşlaryň şatlykly aýdym-sazlary ýene-de her birimiz üçin endik bolar.
1 of 5
Press reliz
22 oktýabr 2026
BMG we hyzmatdaşlar Türkmenistanda gorag we hasabatlylyk mehanizmlerini pugtalandyrýarlar
BMG-niň 2026–2030-njy ýyllar üçin Durnukly ösüş ugrunda hyzmatdaşlygyň çarçuwaly Maksatnamasynyň çäginde gurnalan kesişýän ýörelgeler, hasabatlylyk we gorag standartlary boýunça seminar BMG-niň düzümlerini we hyzmatdaşlaryny özüňi alyp baryş standartlary, gorag, jynsy taýdan ekspluatasiýanyň we zorlugyň öňüni almak hem-de hasabatlylyk babatda umumy garaýyş döretmek maksady bilen bir ýere jemledi. Çäre 22-nji oktýabrda Aşgabatda geçirildi. Seminar BMG-niň 2026–2030-njy ýyllar üçin Durnukly ösüş ugrunda hyzmatdaşlygyň çarçuwaly Maksatnamasynyň çäginde bilelikdäki çäreleri durmuşa geçirmekde özüňi alyp baryş babatda ýokary standartlary üpjün etmäge gönükdirilen umumy ygrarlylygyň bir bölegi bolup durýar. Seminarda jogapkärli ýolbaşçylyk, hasabatlylyk, degişli standartlar barada habarlylygy ýokarlandyrmak we degişli habar beriş mehanizmlerini ulanmak arkaly gorag ulgamlaryny pugtalandyrmaga aýratyn üns berildi. Seminary açyp, BMG-niň Hemişelik utgaşdyryjysynyň edarasynyň Strategik meýilleşdiriş boýunça hünärmeni we ýolbaşçysy jenap Çary Nurmuhammedow goragyň düýp mazmunynda her bir adamyň guramalar bilen gatnaşykda bolanda mertebesine hormat goýulmagyna, sylagly çemeleşilmegine we howpsuzlygynyň üpjün edilmegine bolan hukugynyň durýandygyny nygtady. “Bu diňe Birleşen Milletler Guramasynyň standarty däl. Bu biziň umumy jogapkärçiligimizdir”.Goragyň diňe syýasatlar we administratiw talaplar bilen çäklenmeýändigi, onuň ýolbaşçylyga, hasabatlylyga, şeýle hem adamlaryň öz aladalary barada howpsuz ýagdaýda habar berip bilýän we nädogry hereketlere degişli çäreleriň görülýän guramaçylyk medeniýetine baglydygy gatnaşyjylaryň dykgatyna ýetirildi.“BMG-niň hyzmatdaşlygy ynama esaslanýar. Ynam bolsa jogapkärçiligi talap edýär. Gorag biziň umumy wezipämizi ýerine ýetirýän her bir guramanyň adamlary goraýan, adam hukuklaryna we mertebesine hormat goýýan hem-de biziň hemmämiziň wekilçilik edýän gymmatlyklarymyza eýerýän görnüşde hereket etmegini üpjün etmäge mümkinçilik berýär” diýip, jenap Çary Nurmuhammedow nygtady. Ýewropa we Merkezi Aziýa üçin Sebitleýin ösüşi utgaşdyryş edarasynyň, BMG-niň Ösüş Maksatnamasynyň, BMG-niň Ilat gaznasynyň, BMG-niň Adam hukuklary boýunça düzüminiň we ÝUNISEF-iň hünärmenleri, şeýle hem BMG-niň Hemişelik utgaşdyryjysynyň edarasy maksatnama öz goşantlaryny goşdular. Sessiýalarda gowşak toparlary goramak we adam hukuklaryna esaslanýan çemeleşme; gender deňligi we gender zorlugy; BMG-niň özüňi alyp baryş standartlary we hasabatlylyk; habar beriş we degişli çäre görmek mehanizmleri; jynsy taýdan ekspluatasiýanyň we zorlugyň öňüni almak boýunça amaly çemeleşmeler hem-de hyzmatdaş guramalaryň gorag ulgamlaryny güýçlendirmek meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy. ÝUNISEF-iň ýolbaşçylygynda geçirilen sessiýada jynsy taýdan ekspluatasiýa we zorluk boýunça sekiz esasy standart hem ara alnyp maslahatlaşyldy. Şeýle hem, gatnaşyjylar raýat jemgyýeti guramalaryna hyzmatdaşlyk mümkinçilikleri boýunça BMG bilen özara gatnaşyk etmäge mümkinçilik berýän BMG-niň Hyzmatdaşlar portaly bilen tanyşdyryldy. Portal BMG bilen onuň hyzmatdaşlarynyň arasynda sazlaşykly, netijeli we aňsat hyzmatdaşlygy ýola goýmaga ýardam bermek üçin döredildi.Seminaryň esasy ugurlarynyň biri ýörelgeleri guramalaryň gündelik iş tejribesinde ulanmak boldy. Maksatnamanyň çäginde syýasatlary we düzgünleri, işgärleri dolandyrmagy, habarlylygy ýokarlandyrmagy we okuwlary, habar beriş mehanizmlerini, degişli hyzmatlara ugrukdyrmagy we hasabatlylyk çärelerini öz içine alýan gorag çäreleri boýunça maslahatlar berildi. Şeýle hem nädogry hereketleriň öňüni almak, töwekgelçilikleri ýüze çykarmak we azaltmak, aladalar barada howpsuz ýagdaýda habar bermek, degişli çäreleriň görülmegine we zerur hyzmatlara ugrukdyrylmagyna ýardam etmek babatda BMG-niň düzümleriniň we hyzmatdaşlarynyň degişli jogapkärçiligi düşündirildi. Ara alyp maslahatlaşmalarda gizlinligi, kemsitmezlik ýörelgesini we zyýan çeken adamlaryň iň gowy bähbitlerini göz öňünde tutýan, zyýan çekenleriň zerurlyklaryna gönükdirilen çemeleşmäniň möhümdigi nygtaldy. Şeýle hem elýeterli habar beriş mehanizmleriniň, özüňi alyp baryşyň etiki kadalarynyň we hasabatlylygyň goragy üpjün etmek hem-de BMG-niň we onuň hyzmatdaşlarynyň jemgyýetiň ynamyny saklamak üçin möhüm ähmiýete eýedigi bellenildi.Seminar bu ýörelgeleri we standartlary Türkmenistanyň institusional we iş şertlerinde ulanmak boýunça hyzmatdaşlar bilen geçirilen dialog bilen tamamlandy. Bu dialog hormata, goraga we hasabatlylyga esaslanýan guramalary we hyzmatdaşlygy ösdürmäge bolan umumy ygrarlylygy ýene-de bir gezek tassyklady.
1 of 5
Press reliz
22 oktýabr 2026
Türkmenistan we BMG DÖM boýunça maglumatlary we Meýletin milli syna taýýarlyk boýunça hyzmatdaşlygy güýçlendirýär
Birleşen Milletler Guramasynyň Aziýa we Ýuwaş umman sebiti üçin Ykdysady we Durmuş Komissiýasynyň Statistika bölüminiň direktory Reýçel Biwen we şol bölüminiň statistigi Daýýan Şaýani tarapyndan ýolbaşçylyk edilen missiýa 2026-njy ýylyň 19–22-nji oktýabry aralygynda geçirildi. Missiýanyň çäklerinde Türkmenistanyň Maliýe we ykdysadyýet ministrliginiň, Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň wekilleri, Durnukly ösüş maksatlary boýunça Milli iş toparynyň agzalary, şeýle hem BMG-niň Türkmenistandaky Hemişelik utgaşdyryjysynyň edarasy bilen duşuşyklar geçirildi. Ara alyp maslahatlaşmalarda subutnamalara esaslanýan hasabatlylyk üçin DÖM-iň maglumatlaryny seljermekde dürli statistiki gurallaryň we usulyýetleriň ulanylmagyna, şeýle hem milli hasabatyň inklýuziwligini üpjün etmek üçin dürli gyzyklanýan taraplaryň gatnaşygyny üpjün etmäge aýratyn üns berildi. Birleşen Milletler Guramasynyň Aziýa we Ýuwaş umman sebiti üçin Ykdysady we Durmuş Komissiýasy tarapyndan hödürlenen esasy gurallaryň biri Milli DÖM trekeri boldy. Ol DÖM-leriň durmuşa geçirilmegine gönükdirmek maksady bilen gazanylan üstünlikleri we aýratyn üns berilmeli ugurlary görkezýän maglumat panelini hödürleýän, subutnamalara esaslanýan platformadyr.Delegasiýa Türkmenistanyň milli statistika ulgamynda DÖM-iň maglumatlarynyň utgaşdyrylmagynyň häzirki ýagdaýyna seretdi we Meýletin milli syna taýýarlygyň çäklerinde maglumat taýýarlamak işini güýçlendirmek üçin amaly mümkinçilikleri ara alyp maslahatlaşdy. Şeýle hem milli DÖM görkezijiler ulgamy, milli maksatlaýyn görkezijileri kesgitlemäge çemeleşmeler, öňegidişlige baha bermegiň usulyýetleri we DÖM boýunça milli maglumat portalynyň üsti bilen DÖM-iň maglumatlaryny ýaýratmak meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Maksatnamanyň esasy bölekleriniň biri 20-nji oktýabrda Aşgabatdaky BMG-niň binasynda geçirilen “Meýletin milli syn üçin DÖM maglumatlary we seljeriş” atly tehniki sessiýa boldy. Sessiýa 40-a golaý edaranyň we guramanyň wekillerinden ybarat bolan DÖM boýunça Milli iş toparynyň agzalary gatnaşdylar.Aziýa we Ýuwaş umman sebitiniň tejribesine esaslanyp, tehniki ara alyp maslahatlaşmalarda netijeli institusional mehanizmleriň, maglumat alyş-çalşygynyň hem-de maglumatlary elýeterli görnüşde ýaýratmagyň DÖM monitoringiniň syýasaty işläp taýýarlamakda yzygiderli göz öňünde tutulmagyna nähili ýardam edip biljekdigi ara alnyp maslahatlaşyldy. Şeýle hem gatnaşyjylar toparlarda işläp, 2030-njy ýyla çenli galan ýyllarda Türkmenistanda syýasatyň monitoringini kämilleşdirmegiň mümkinçiliklerini kesgitlediler. Maksatnamanyň çäklerinde Türkmenistanyň Maliýe we ykdysadyýet ministrligi we Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti bilen ikitaraplaýyn duşuşyklar geçirildi. Duşuşyklarda Meýletin milli synda maglumatlaryň ulanylmagy, milli statistika ulgamynyň utgaşdyrylmagy, maglumat alyş-çalşygy, DÖM boýunça milli maglumat portaly we Birleşen Milletler Guramasynyň Aziýa we Ýuwaş umman sebiti üçin Ykdysady we Durmuş Komissiýasynyň tehniki goldawynyň dowam etdirilmegi ara alnyp maslahatlaşyldy. Missiýa BMG-niň Hemişelik utgaşdyryjysynyň edarasy bilen geçirilen geňeşmeler bilen başlandy we şeýle geňeşmeler bilen jemlendi. “Türkmenistanyň Meýletin milli syna çemeleşmesi aç-açanlyga, hyzmatdaşlyga we hiç kimi ünsden düşürmezlik ýörelgesine aýdyň ygrarlylygy görkezýär. Global maksatlara ýetmegi çaltlandyrmak üçin DÖM-leriň ýerine ýetirilişini yzarlamak boýunça Türkmenistanyň tagallalaryny goldamagy dowam etdirmäge taýýardyrys”, diýip, hanym Biwen nygtady.Missiýa milli edaralara we Birleşen Milletler Guramasynyň Aziýa we Ýuwaş umman sebiti üçin Ykdysady we Durmuş Komissiýasyna Meýletin milli synda DÖM maglumatlaryny subutnama hökmünde ulanmak boýunça iş meýilnamasyny, şeýle hem Komissiýanyň Statistika bölümi tarapyndan onlaýn goldawy dowam etdirmek boýunça çäreleri ara alyp maslahatlaşmak üçin mümkinçilik döretdi.Bu sapar milli statistika mümkinçiliklerini güýçlendirmek, utgaşdyrylan maglumat ulgamlaryny ösdürmek we subutnamalara esaslanýan syýasaty işläp taýýarlamak arkaly Durnukly ösüş boýunça 2030-njy ýyla çenli Gün tertibini ilerletmek ugrunda Türkmenistan bilen Birleşen Milletler Guramasynyň arasynda dowam edýän hyzmatdaşlygyň bir bölegidir.***Birleşen Milletler Guramasynyň Aziýa we Ýuwaş umman sebiti üçin Ykdysady we Durmuş Komissiýasy sebitiň ýurtlaryna statistika ulgamlaryny berkitmekde we durnukly ösüşiň monitoringi üçin maglumatlary ulanmakda goldaw berýär. Bu missiýanyň dowamynda Birleşen Milletler Guramasynyň Aziýa we Ýuwaş umman sebiti üçin Ykdysady we Durmuş Komissiýasynyň Statistika bölüminiň işi DÖM maglumatlarynyň utgaşdyrylmagyna, maksatlaýyn görkezijileri kesgitlemäge, öňegidişlige baha bermäge, Meýletin milli syna taýýarlyga we DÖM boýunça milli maglumat portalynyň üsti bilen maglumatlaryň ýaýradylmagyna gönükdirildi.
1 of 5
Press reliz
02 oktýabr 2026
BMG Ýaşlaryň maslahat beriş geňeşiniň agzalaryny giriş okuw maslahatynda garşylady
Maslahatyň dowamynda gatnaşyjylar Türkmenistandaky BMG ulgamynyň işi, BMG-niň düzümleriniň ýerine ýetirýän işleri we ileri tutulýan ugurlary, şeýle hem Geňeş bilen BMG-niň Ýurt boýunça toparynyň arasynda hyzmatdaşlyk mümkinçilikleri bilen tanyşdyryldy. Ara alyp maslahatlaşmalarda BMG-niň 2030-njy ýyla çenli Ýaşlar gün tertibi, ýaşlaryň gatnaşmagy, gender deňligi, inklýuziwlik, köpdürlülik we durmuş taýdan goşulyşmak meselelerine garaldy. Şeýle hem BMG-niň Ýurt boýunça toparynyň 2025-nji ýyldaky Ýaşlar boýunça baha beriş kartasynyň netijeleri gözden geçirildi.Gatnaşyjylar Geňeşiň ygtyýarlyklaryny, agzalaryň wezipelerini we jogapkärçiliklerini, dolandyryş mehanizmlerini hem-de iş usullaryny ara alyp maslahatlaşdylar. Interaktiw sapaklar we toparlaýyn maslahatlar arkaly Geňeşiň agzalary öz güýçli taraplaryny kesgitlediler, wezipeleri paýlaşdylar we Geňeşiň ilkinji ýyllyk iş meýilnamasy kesgitlediler. Giriş okuw maslahaty Ýaşlaryň maslahat beriş geňeşiniň işi üçin umumy garaýşy we amaly esaslary kemala getirmekde möhüm ädim boldy. Şeýle hem bu iş ýaşlaryň garaýyşlarynyň, tejribeleriniň we pikirleriniň BMG-niň Türkmenistandaky edarasynyň maksatnamalarynda we başlangyçlarynda nazara alynmagy üçin mümkinçilikleri döretmäge ýardam edýär.Ýaşlaryň maslahat beriş geňeşi baradaÝaşlaryň maslahat beriş geňeşi ýaşlar bilen Birleşen Milletler Guramasynyň arasynda dialogy ösdürmäge ýardam edýän maslahat beriş platformasydyr. Geňeşiň maksady ýaşlaryň garaýyşlarynyň BMG-niň ileri tutulýan ugurlarynda we maksatnamalarynda nazara alynmagyny üpjün etmek hem-de durnukly ösüşe ýaşlaryň netijeli gatnaşmagyny höweslendirmekden ybaratdyr.
1 of 5
Press reliz
01 oktýabr 2026
BMG metan zyňyndylaryny azaltmak we energetika pudagyny döwrebaplaşdyrmak üçin maýa goýumlaryny çekmegiň ýoluny görkezdi
Forumyň "Durnukly ykdysady ösüşiň kepili hökmünde energetikanyň özara baglanyşygy we energiýa howpsuzlygy" atly mejlisinde çykyş eden BMG-niň Türkmenistandaky Hemişelik utgaşdyryjysynyň edarasynyň ykdysatçysy Wladimir Waletka metan zyňyndylaryny azaltmak boýunça teklip edilýän BMG-niň Bilelikdäki maksatnamasyny hökümetiň ýolbaşçylygynda amala aşyryljak, maglumatlary we subutnamalary, taslamalary taýýarlamagy, durmuşa geçirmegi, netijeleri tassyklamagy we maliýeleşdirmegi özara baglanyşdyrýan çarçuwaly mehanizm hökmünde tanyşdyrdy.Teklip edilýän çemeleşme metan zyňyndylaryny azaltmak boýunça mümkinçilikleri bitewi milli maýa goýum taslamalarynyň bukjasyna birleşdirmegi göz öňünde tutýar. Bu iş zyňyndylary ýüze çykarmagy we ölçemegi; taslamalary deslapky seljermegi we ileri tutulýan ugurlary kesgitlemegi; inženerçilik-tehniki we maliýe-ykdysady esaslandyrmalary taýýarlamagy; zyňyndylary azaltmak çärelerini durmuşa geçirmegi; şeýle hem netijeleri garaşsyz tassyklamagy öz içine alýar. Soňra her bir taslama üçin milli we täjirçilik maýa goýumlarynyň, hyzmatdaşlaryň grantlarynyň, ýeňillikli maliýeleşdirmegiň, gazanylan netijelere esaslanýan tölegleriň we degişli talaplara laýyk gelýän ýagdaýlarda uglerod maliýeleşdirilişiniň iň amatly utgaşmasy saýlanyp bilner.Çykyşda zyňyndylaryň azaldylmagy ygtybarly ölçelen, hasabat berlen we garaşsyz tassyklanan ýagdaýynda uglerod maliýeleşdirilişiniň goşmaça maýa çeşmesi bolup biljekdigi nygtaldy. Ol milli maýa goýumlarynyň, kompaniýalaryň öz serişdeleriniň we adaty karzlaşdyrmagyň ornuny tutman, olaryň üstüni ýetirýär. Şeýle maliýeleşdiriş taslamalaryň ykdysady netijeliligini ýokarlandyrmaga, tassyklanan netijeler üçin höweslendirmeleri döretmäge we geljekki maliýeleşdirmegi çekmäge ýardam edýär.Hökümetiň ýolbaşçylygy we milli eýeçilik teklip edilýän Bilelikdäki maksatnamanyň esasy ýörelgeleridir. BMG-niň düzümleri we ýöriteleşdirilen hyzmatdaşlar utgaşdyrylan tehniki, hukuk, taslama maliýeleşdirilişi we dolandyryş goldawyny bererler. Halkara maliýe edaralary we howa boýunça maliýeleşdiriş hyzmatdaşlary bolsa biri-birinden üzňe başlangyçlaryň deregine, ileri tutulýan milli taslamalaryň bitewi bukjasynyň çäginde hyzmatdaşlyga gatnaşyp bilerler.Çykyşda şeýle hem amaly çäreleri durmuşa geçirmek üçin zerur tehniki binýadyň kemala gelýändigi bellenildi. BMG-niň içerki utgaşdyryş maglumatlarynda Metan barada duýduryş we dessine çäre görmek ulgamy (MARS) tarapyndan iberilen habarnamalardan soň zyňyndylary azaltmak boýunça göni çäreleriň sekiz ýagdaýy hasaba alyndy we olaryň netijeleri ygtybarly tassyklanyldy. Teklip edilýän maksatnama bu prosesi ulgamlaýyn ýagdaýa getirmäge, zyňyndylary ýüze çykarmakdan we ölçemekden başlap, olary azaltmaga, netijeleri tassyklamaga we maliýeleşdirmäge çenli ýardam berer.Maksatnamanyň esasyny düzýän tehniki seljerme 2023-nji ýylda nebit-gaz pudagynda metan zyňyndylarynyň 4,3 million tonna barabar bolandygy baradaky çaklamany we zyňyndylary 30 göterim azaltmagy goldamak üçin takmynan 850 million ABŞ dollary möçberindäki deslapky maýa goýum zerurlygyny göz öňünde tutýar. Çykyşda hyzmatdaşlaryň başlangyç goşantlarynyň tizleşdiriji häsiýete eýe bolmalydygy, ýagny maýa goýumlary çekmäge ukyply taslamalaryň bukjasyny döretmäge we taslamalary giň gerimde durmuşa geçirmek üçin maliýeleşdirmegi çekmäge ýardam bermelidigi nygtaldy.Ara alyp maslahatlaşmalarda BMG-niň energetikanyň uzak möhletli geljegine degişli seljermelerinden hem peýdalanyldy. Bu seljermeler häzirki energetika maýa goýumlaryny uzak möhletli ykdysady durnuklylyk bilen baglanyşdyrmagyň ähmiýetini görkezýär. Üýtgeýän dünýä energetika şertlerinde döwlet maýa goýumlarynyň netijeliligini ýokarlandyrmak, taslamalary durmuşa geçirmegiň yzygiderliligini oýlanyşykly meýilleşdirmek we ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmagy dowam etdirmek Türkmenistanyň energetika pudagyndaky artykmaçlyklaryny ykdysadyýetiň dürli ugurlarynda zähmet öndürijiliginiň ýokarlanmagyna, önümçilik we üpjünçilik zynjyrlarynyň ösdürilmegine, hünär başarnyklarynyň kämilleşdirilmegine we täze mümkinçilikleriň döredilmegine öwrüp biler. Şu nukdaýnazardan metan zyňyndylaryny azaltmak boýunça çäreler amaly taýdan "soňundan puşman etmäge esas döretmeýän" çözgüt bolup biler. Olar şu gün bäsdeşlige ukyplylygy pugtalandyrmak bilen bir hatarda, uzak möhletde inklýuziw ykdysady özgertmelere goşant goşar.BMG-niň energetikanyň uzak möhletli geljegi boýunça seljermeleri ýakyn bäş-on ýylyň dowamynda kabul ediljek çözgütleriň Türkmenistanyň 2050-nji ýyldan has uzak döwürdäki durnuklylygyny kesgitlejekdigini görkezýär. Geljekde puşman etmäge esas döretmeýän ileri tutulýan çäreleriň hataryna iri taslamalara baha bermegi we olaryň durmuşa geçirilişiniň yzygiderliligini kämilleşdirmek; esasy iri başlangyçlar bilen bir hatarda has gysga möhletde tamamlanýan kiçi taslamalara maýa goýmak; elektrik torlaryny döwrebaplaşdyrmak we ýitgileri azaltmak; metan zyňyndylaryny ölçemek, hasabat bermek we netijeleri tassyklamak, şeýle hem syzmalary ýüze çykarmak we düzetmek; başarnyklary, hünär endiklerini we önümçilik-üpjünçilik zynjyrlaryny ösdürmek arkaly ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmak girýär. Bu çäreler şu gün bäsdeşlige ukyplylygy güýçlendirip, ykdysadyýeti energetika bazarlaryndaky üýtgeşmelere, howa töwekgelçiliklerine we tehnologik özgerişlere taýýarlamaga ýardam berip biler.Sebitde amala aşyrylan bir mysal bu çemeleşmäniň mümkinçiliklerini görkezdi. 2024-nji ýylda Özbegistan Bütindünýä bankynyň goldaýan iCRAFT maksatnamasynyň çäginde garaşsyz tassyklanan 500 000 tonna zyňyndynyň azaldylmagy üçin 7,5 million ABŞ dollary möçberinde serişdeleri aldy. Ýurtlaryň milli şertleri tapawutlansa-da, bu mysal ygtybarly gözegçiligiň, kuwwatly edaralaryň we maksatlara laýyk maliýeleşdiriş mehanizmleriniň ölçäp bolýan howa netijelerini goşmaça maýa goýumlaryna öwrüp bilýändigini görkezýär.Jenap Waletka: "Maksat diňe bir uglerod kreditlerini satmakdan ybarat däl. Esasy maksat — ölçäp bolýan zyňyndylary azaltmak energetika pudagyny döwrebaplaşdyrmak üçin maýa goýumlaryna öwürmekdir" diýip belledi. "Milli eýeçilige esaslanýan çarçuwaly maksatnama we ygtybarly maýa goýum taslamalarynyň bukjasy metanyň ýüze çykarylmagyny tassyklanan netijeler we maliýeleşdiriş bilen baglanyşdyryp biler. Bu bolsa halkara goldawynyň utgaşdyrylmagy arkaly milli maýa goýumlarynyň netijeliligini ýokarlandyrmaga ýardam eder." Bu çykyş 1-nji oktýabrda Aşgabatda geçirilen Türkmenistanyň 2026-njy ýyldaky Maýa goýum forumynyň ikinji mejlisiniň çäginde boldy. Mejlis energetikanyň özara baglanyşygy, energiýa howpsuzlygy, serişdelerden netijeli peýdalanmak, senagaty ösdürmek we sebit hyzmatdaşlygy meselelerine bagyşlandy.BMG Türkmenistanda milli ileri tutulýan ugurlara laýyklykda çözgütleri öňe sürmek, institusional mümkinçilikleri pugtalandyrmak we zyňyndylary az, ygtybarly hem-de ekologiýa taýdan has durnukly ykdysadyýeti ösdürmek üçin maýa goýumlaryny çekmek maksady bilen Hökümet we ösüş boýunça hyzmatdaşlar bilen hyzmatdaşlygy dowam etdirýär. Maglumatlara, strategik öňdengörüjilige we hyzmatdaşlyga esaslanyp, BMG energetika pudagynyň döwrebaplaşdyrylmagyny inklýuziw ykdysady özgertmeler we diwersifikasiýa bilen baglanyşdyrýan çözgütleri milli ileri tutulýan ugurlara we Durnukly ösüş maksatlaryna laýyklykda goldamagyny dowam etdirer.
1 of 5
Press reliz
01 oktýabr 2026
BMG Türkmenistanyň Maýa goýum forumynda durnuklylygy pugtalandyrmak, ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmak we ilatyň abadançylygyny ýokarlandyrmak üçin maýa goýumlarynyň ähmiýetini nygtaýar
Ykdysady ösüşiň depginli we durnukly bolmagynda esasy faktor hökmünde maýa goýumlaryna bagyşlanan açylyş plenar mejlisiniň moderatorlygynda çykyş eden BMG-niň Türkmenistandaky Hemişelik utgaşdyryjysy Sýaoszýun Greýs Wan foruma gatnaşyjylary forumyň esasy mazmunyny özünde jemleýän şu soraga garamaga çagyrdy: maýa goýumlary Türkmenistanyň milli ileri tutulýan ugurlaryna laýyklykda inklýuziw ykdysady özgertmeleri we ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmagy nähili çaltlandyryp biler?Döwlet edaralarynyň wekilleriniň, maýadarlaryň, maliýe edaralarynyň we halkara hyzmatdaşlaryň garaýyşlaryny jemläp, BMG-niň Hemişelik utgaşdyryjysy açylyşdaky pikir alyşmalaryň dowamynda öňe sürlen üç sany esasy pikiri aýratyn belledi.Birinjiden, durnukly maýa goýumlary milli syýasatdan we döwlet edaralarynyň işinden has giň gerimli amatly şertleri talap edýär. Oýlanyşykly syýasat, netijeli işleýän edaralar we öňünden çaklap bolýan maýa goýum gurşawy örän möhümdir. Şol bir wagtyň özünde maýa goýumlary ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk, sebit platformalary we özara baglanyşygy ösdürmek, sebit we dünýä gymmatlyk zynjyrlaryna gatnaşmak, şeýle hem parahatçylygy we umumy abadançylygy goldaýan has amatly halkara gurşawyny döretmek arkaly amala aşyrylýan halkara hyzmatdaşlygyna hem barha köp derejede bagly bolýar.Ikinjiden, maýa goýumlary geljege gönükdirilen bolmalydyr. Özara baglanyşykly geosyýasy, ykdysady, tehnologik we howa bilen bagly kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýan häzirki dünýäde maýa goýumlary diňe bir gyssagly zerurlyklary kanagatlandyrmak bilen çäklenmän, eýsem durnuklylygy pugtalandyrmaga we çözgütlere tarap täze ýollary açmaga hem ukyplydyr. Şonuň üçin syýasaty işläp düzüjiler we maýadarlar hem geljek üçin çözgütleri döredijiler hökmünde çykyş etmelidirler. Munuň üçin has ekologiýa taýdan arassa ykdysadyýete, ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmaga, täze tehnologiýalara, durnukly infrastruktura we ykdysady ösüşiň has inklýuziw nusgalaryna maýa goýmak zerurdyr.Üçünjiden, maýa goýumlarynyň esasy maksady we gymmaty adamlaryň durmuşyny gowulandyrmakdan ybaratdyr. Maýa goýumlaryna diňe bir çekilen maýanyň möçberi ýa-da döredilen infrastruktura boýunça däl, eýsem olaryň adamlaryň durmuşyny näderejede gowulandyrýandygy boýunça hem baha berilmelidir. Bu has gowy iş orunlaryny döretmegi, başarnyklary ösdürmegi we gyzlar hem-de oglanlar, aýallar hem-de erkekler üçin, şol sanda ünsden we goldawdan mahrum galmak töwekgelçiligine sezewar bolan adamlar üçin mümkinçilikleri giňeltmegi öz içine alýar. Şu gün kabul edilýän maýa goýum çözgütleri diňe häzirki nesliň däl, eýsem geljekki nesilleriň hem mümkinçiliklerini kesgitlär.Bu esasy pikirler Türkmenistanyň Hökümeti bilen ylalaşylan Birleşen Milletler Guramasynyň Durnukly ösüş boýunça hyzmatdaşlygynyň 2026–2030-njy ýyllar üçin Çarçuwaly maksatnamasy bilen sazlaşýar. Bu maksatnama inklýuziw we diwersifikasiýalaşdyrylan ykdysady ösüşi edaralaryň kuwwatyny pugtalandyrmak, howanyň üýtgemegine garşy durnuklylygy ýokarlandyrmak we adalatly durmuş ösüşini üpjün etmek bilen baglanyşdyrýar. Şeýle hem ol telekeçiligi, mynasyp zähmet bilen üpjünçiligi, ýaşyl ykdysadyýete geçişi, serişdelerden netijeli peýdalanmagy we sebit hem-de dünýä bazarlaryna has giň integrasiýany goldaýar. Forumyň gün tertibi bu ugurlaryň iş ýüzünde nähili utgaşdyrylyp bilinjekdigini görkezdi. Energetika we senagat pudaklaryny döwrebaplaşdyrmak netijeliligi ýokarlandyryp, goşulan gymmaty ýokary bolan önümleriň öndürilişini artdyryp biler; durnukly ulag, logistika we söwda sebitara özara baglanyşygy çuňlaşdyryp biler; howanyň üýtgemegine durnukly oba hojalygy, suw serişdelerini dolandyrmak, sanly innowasiýalar we ýaşyl maliýeleşdiriş bolsa durnuklylygy pugtalandyrmak bilen bir hatarda täze ykdysady mümkinçilikleri döredip biler.Birleşen Milletler Guramasy Türkmenistanyň özi tarapyndan kesgitlenen maýa goýum ileri tutulýan ugurlaryny goldamaga taýýardyr. Bu goldaw seljerme maglumatlaryny we strategik öňdengörüjiligi, halkara standartlaryny we tehniki tejribäni bir ýere jemlemek, şeýle hem halkara maliýe edaralary we ösüş boýunça hyzmatdaşlar bilen hyzmatdaşlygy ösdürmek arkaly amala aşyrylar.Hanym Wan: "Maýa goýumlary, ilkinji nobatda, biziň gurmagy saýlap alýan geljegimiz bilen baglydyr", diýip belledi. "Olaryň gymmaty diňe bir getirýän maýasynyň möçberi bilen däl, eýsem durnuklylygy näderejede pugtalandyrýandygy, nähili mümkinçilikleri döredýändigi we adamlaryň durmuşyny şu gün hem-de geljekki nesiller üçin nähili gowulandyrýandygy bilen ölçenilmelidir." Türkmenistanyň 2026-njy ýyldaky Maýa goýum forumy 1–2-nji oktýabrda Aşgabat şäherinde geçirilýär. Forum maýa goýumlary, energetika, ulag, söwda, oba hojalygy bilen bagly telekeçilik, ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmak, sanly innowasiýalar we ýaşyl özgertmeler meselelerini ara alyp maslahatlaşmak üçin döwlet edaralarynyň wekillerini, halkara guramalaryny, maliýe edaralaryny we işewürler jemgyýetiniň wekillerini bir ýere jemleýär.
1 of 5
Soňky serişdeler
1 / 11
Serişdeler
20 aprel 2026
Serişdeler
30 maý 2025
Serişdeler
02 maý 2024
1 / 11