Soňky
Press reliz
04 iýun 2026
Bütindünýä Daşky Gurşawy Goramak Günüsiniň öňüsyrasynda Türkmenistanda çagalar howa boýunça interaktiw okuw çäresine gatnaşdylar
Has köp öwrenme
Press reliz
02 iýun 2026
Türkmenistan Halkara çagalary goramak gününi inklýuziw festiwal bilen belledi
Has köp öwrenme
Waka
01 iýun 2026
Has-da uly bir zadyň bölegi bolmak
Has köp öwrenme
Soňky
Durnukly ösüşüň maksatlary Türkmenistanda
Durnukly Ösüş Maksatlary global derejede garyplygy ýok edip, ýer ýüzüniň daşky gurşawyny gorap we ähli ýerde adamlaryň parahatçylykda we abadançylykda ýaşamagyny üpjün etmek üçin işleri geçirmäge çagyrýar. Bu bolsa BMG-nyň Türkmenistandaky maksatlary bolup durýar.
Press reliz
04 iýun 2026
Bütindünýä Daşky Gurşawy Goramak Günüsiniň öňüsyrasynda Türkmenistanda çagalar howa boýunça interaktiw okuw çäresine gatnaşdylar
BMG-niň Türkmenistandaky edarasy tarapyndan Türkmenistanyň Bilim ministrligi bilen bilelikde, Halkara Zähmet Guramasynyň (HGT), BMG-niň daşky gurşaw maksatnamasy, BMG-niň Ösüş Maksatnamasynyň (BMGÖM), BMG-niň Çagalar Gaznasynyň (ÝUNISEF), BMG-niň Ilat Gaznasynyň (UNFPA) we Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň (BSGG) gatnaşmagynda gurnalan çäre Gökderedäki “Ýaşlyk” çagalar dynç alyş merkezinde geçirildi. Çärä howanyň üýtgemegi we daşky gurşawy goramak meselelerine bagyşlanan interaktiw okuw maksatnamasyna gatnaşan 10–12 ýaş aralygyndaky 30 çaga gatnaşdy. Bütindünýä daşky gurşawy goramak güni daşky gurşaw meseleleri boýunça habardarlygy ýokarlandyrmak we hereket etmäge çagyrmak üçin BMG-niň esasy dünýä platformasydyr. Şunuň bilen baglylykda, çäre çagalaryň howanyň üýtgemeginiň sebäpleri we netijeleri baradaky düşünjelerini giňeltmäge hem-de ýaşlykdan daşky gurşawa jogapkärçilikli garaýşy ösdürmäge gönükdirildi.Maksatnama çykyşlary we amaly sapaklary öz içine aldy. Gatnaşyjylar BMG-niň howanyň üýtgemegine garşy göreş boýunça alyp barýan işleri bilen tanyşdylar. Çäräniň esasy bölekleriniň biri BMGÖM tarapyndan işlenip taýýarlanan “Howa Gutusy” (“Climate Box”) interaktiw okuw toplumynyň tanyşdyrylmagy we ulanylmagy boldy. Bu toplum oýunlar we amaly maşklar arkaly howa boýunça bilimi elýeterli hem-de gyzykly etmäge gönükdirilendir. Çagalar toparlarda işläp, “Howa Gutusynyň” kömegi bilen geçirilen interaktiw okuwlara gatnaşdylar. Olar howanyň üýtgemegi, durnukly ösüş we daşky gurşawy goramak ýaly meseleleri gyzykly we hyzmatdaşlyga esaslanan görnüşde öwrendiler. Şeýle-de bu çäreler gatnaşyjylaryň toparlaýyn işlemek we aragatnaşyk başarnyklarynyň ösdürilmegine ýardam berdi.Çäre toparlaryň öz işleriniň netijelerini tanyşdyrmagy, interaktiw oýunlar we gatnaşyjylaryň işjeňligini hem-de höwesini ykrar edýän sowgatlary gowşurylyş dabarasy bilen tamamlandy.Şeýle başlangyçlaryň üsti bilen BMG-niň Türkmenistandaky edarasy ekologik habardarlygy ýokarlandyrmak, ýaşlaryň mümkinçiliklerini giňeltmek we has durnukly geljek üçin bilelikdäki hereketleri höweslendirmek boýunça tagallalary goldamagyny dowam etdirýär. ***“Howa Gutusy” (“Climate Box”) - Gündogar Ýewropa, Merkezi Aziýa we Günorta-Gündogar Aziýa ýurtlarynda howa bilimini ösdürmäge gönükdirilen BMGÖM-iň sebit taslamasydyr. Bu interaktiw okuw toplumy çagalary we ýaşlary howanyň üýtgemegi baradaky bilimleri öwrenmäge çekýär hem-de olary howa hereketlerine gatnaşmaga höweslendirýär. Ilkibaşda milli başlangyç hökmünde döredilen taslama häzirki wagtda birnäçe dilde elýeterli bolan we ýerli bilim şertlerine laýyklaşdyrylan halkara platforma öwrüldi.Taslamanyň Türkmenistanda durmuşa geçirilmegi Türkmenistanyň Hökümetiniň we hyzmatdaşlaryň, şol sanda howa bilimi boýunça başlangyçlaryň ösdürilmegini goldaýan Russiýa Federasiýasynyň Trast Gaznasynyň goldawy bilen mümkin boldy.
1 of 5
Press reliz
02 iýun 2026
Turkmenistan and UN partners convene “Hard Talk” on strengthening SDG financing
The event was jointly organized with the Ministry of Foreign Affairs of Turkmenistan, Ministry of Finance and Economy of Turkmenistan, the UN Resident Coordinator’s Office in Turkmenistan and the United Nations Development Programme (UNDP), as the lead UN agency supporting SDG financing initiatives. The dialogue brought together representatives of key government institutions, UN agencies, international financial institutions, and development partners to discuss practical solutions for financing sustainable development priorities. Opening remarks were delivered by senior Government and UN representatives reaffirmed Turkmenistan’s commitment to achieving the SDGs and strengthening national systems for sustainable development financing. The discussion underscored the importance of efficient resource mobilization, improving strategic budgeting, and exploring innovative financing mechanisms to sustain SDGs.Discussions focused on enhancing the alignment between national development priorities and public finance systems, while promoting the Integrated National Financing Framework (INFF) as a strategic tool to better coordinate public, private, domestic and international financing flows in support of the SDGs. “Achieving the SDGs requires not only strong policies but also coherent and well-coordinated financing. This dialogue reflects our shared commitment to support Turkmenistan in strengthening the link between planning, budgeting, and development outcomes,” Dmitry Shlapachenko, UN Resident Coordinator in TurkmenistanMr. Suren Poghosyan, Regional SDG Finance and Innovative Finance Advisor for Europe and Central Asia at UNDP stressed the importance of aligning public finance with national development priorities to accelerate SDG progress. Mr. Levon Barkhudaryan, UNDP International Expert, presented the key findings from the Development Finance Assessment (DFA), including opportunities to pilot SDG-informed budgeting approaches within existing public finance systems.“The Hard Talk format provides a valuable space for frank and substantive dialogue, allowing us to move beyond general commitments and focus on practical solutions, realistic options, and concrete next steps. In the area of SDG financing, this is essential for translating strong national priorities into measurable development results,” noted Narine Sahakyan, UNDP Resident Representative in Turkmenistan. The “Hard Talk” format enabled an open and structured exchange on practical entry points for reform, including:Improving coordination across financing sources, including state budget, state-owned enterprises, banking sector, and international partnersIdentifying priority areas for pilot initiatives under an integrated financing approachExploring mechanisms to mobilize additional resources and close SDG financing gaps Within the discussion, Mr. Eskender Trushin, WorldBank Senior Economist for Turkmenistan and Uzbekistan suggested recommendations to improve the national financial investments to advance the SDGs implementation. Participants also discussed the importance of gradual, government-led reforms that build on existing systems while allowing for piloting and scaling of innovative financing approaches. The dialogue concluded with discussion on priority areas for strengthening SDG financing; agreement on potential pilot initiatives under an INFF approach. It also enhanced coordination between national institutions and development partners and demonstrated the benefit of an integrated approach to addressing gaps in SDG financing.
1 of 5
Press reliz
02 iýun 2026
Turkmenistan and UN partners convene 14th Joint Expert Group meeting on SDG Financing
Held at the UN House in Ashgabat and online, the meeting provided a platform for continued collaboration between the Government and the UN system on addressing SDG financing gaps and enhancing coordination of development finance. The session was co-chaired by representatives of the Ministry of Finance and Economy of Turkmenistan and the UN Resident Coordinator’s Office, with the United Nations Development Programme (UNDP) experts sharing results from recent analysis and discussing potential avenues of development financing in the country. Opening remarks highlighted the importance of sustained cooperation and evidence-based policymaking to ensure that financial resources are effectively aligned with national development priorities and deliver tangible results toward the Sustainable Development Goals, while ensuring the implementation of key internationally adopted commitments such as the Sevilla Commitment, Addis Ababa Action Agenda, Doha Declaration, Monterrey Consensus and others. “The Joint Expert Group plays a vital role in fostering coordinated, evidence-based dialogue between the Government and the UN system on financing the SDGs,” stressed Dmitry Shlapachenko, UN Resident Coordinator in Turkmenistan.It was also noted that according to the most conservative estimates, achieving the national goals for SDG transformations in Turkmenistan will require additional investments of approximately 2.8% of GDP annually during the period 2026–2030. This is a serious challenge, but at the same time a strategic opportunity to invest in human capital, economic transformation, and environmental sustainability.A key highlight of the meeting was the presentation of the results of the Development Finance Assessment (DFA II) in Turkmenistan, which provided an updated overview of financing flows, gaps, and opportunities to strengthen development finance systems. Participants engaged in an expert discussion on closing the SDG financing gap, focusing on practical measures to improve coordination across public finance, private sector contributions, and international development assistance. The two scenarios of closing the SDG financing gap by 2030 presented by the experts highlighted the importance of making policy choices towards ensuring sufficient financial resources for prioritized areas. The meeting also featured a session on the SDG Financing Strategy for Turkmenistan: from concepts to actions, emphasizing the importance of translating national development plans through analytical findings into actionable and coordinated financing solutions. The Joint Expert Group continues to serve as a key platform for dialogue and technical exchange, supporting the Government of Turkmenistan in strengthening its approach to financing sustainable development and advancing progress toward the SDGs. The outcomes of the 14th JEG meeting will inform ongoing efforts to develop and implement effective SDG financing strategies, including follow-up actions jointly pursued by the Government, UNDP as the lead UN agency in this area, and development partners.
1 of 5
Press reliz
02 iýun 2026
Türkmenistan Halkara çagalary goramak gününi inklýuziw festiwal bilen belledi
Çäre çagalaryň hukuklaryny dabaralandyrmak we olaryň abadançylygyny interaktiw okuw, döredijilik we oýunlar arkaly ösdürmek maksady bilen döwlet edaralarynyň wekillerini, BMG-niň agentliklerini, diplomatik jemgyýeti, raýat jemgyýeti guramalaryny, ene-atalary we çagalary bir ýere jemledi.Festiwal görnüşinde guralan çärede BMG-niň agentlikleri, şol sanda ÝUNISEF, BMGÖM, BSGG, UNFPA, BMG-niň Neşe serişdeleri we jenaýatçylyk baradaky müdirligi we BMG-niň Adam hukuklary boýunça Ýokary komissarynyň müdirligi tarapyndan alnyp barlan tematik işjeňlik meýdançalary döredildi. Bu meýdançalarda çagalar öz hukuklary, sagdyn durmuş ýörelgeleri, daşky gurşawy goramak we inklýuziýa barada bilimlerini artdyrmak mümkinçiligine eýe boldular. Açylyş dabarasynda çykyş eden BMG-niň Türkmenistandaky Hemişelik utgaşdyryjysy Dmitriý Şlapaçenko bu günüň diňe bir baýramçylyk däl, eýsem herekete çagyrýan gün hem bolup durýandygyny belläp, her bir çaganyň saglyga, bilime, howpsuzlyga we mynasyp geljege bolan hukugynyň bardygyny nygtady.“Şu gün Aşgabat seýilgähinde geçirilýän festiwal oýun, döredijilik we özara gatnaşygyň üsti bilen çagalary öz hukuklary, sagdyn durmuş ýörelgeleri, daşky gurşawy goramak we birek-birege hormat goýmak ýaly möhüm meseleler boýunça işjeň gatnaşdyrmagyň aýdyň mysalydyr.”ÝUNISEF-iň Türkmenistandaky wekili Jalpa Ratna öz çykyşynda çagalaryň abadançylygyny ilerletmekde hyzmatdaşlygyň ähmiýetini ýene-de bir gezek tassyklady:“Her bir çaganyň sagdyn, howpsuz, goldawly şertlerde ulalmaga we öz mümkinçiliklerini doly amala aşyrmaga hukugy bardyr. Muny gazanmak üçin berk hyzmatdaşlyk zerurdyr.” Festiwal şeýle hem inklýuziýa bolan berk ygrarlylygy görkezdi we dürli mümkinçiliklere eýe bolan çagalaryň gatnaşyp, özlerini erkin beýan edip bilýän giňişligini döretdi.Gatnaşyjylar çagalaryň hukuklary boýunça bilim beriji oýunlara, howanyň üýtgemegi baradaky maglumat beriş sapaklaryna, saglyk boýunça işjeňliklere, döredijilik ussatlyk sapaklaryna we sport çärelerine gatnaşdylar. Bu işjeňlikleriň ählisi çagalaryň ösüşini goldamaga, inklýuziýany pugtalandyrmaga we olaryň jemgyýetçilik durmuşyna işjeň gatnaşygyny höweslendirmäge gönükdirildi.BMG-niň Türkmenistandaky edarasy her bir çaganyň gülläp ösmegi, ulalmagy we öz mümkinçiliklerini doly amala aşyrmagy üçin milli tagallalary goldamak boýunça öz üýtgewsiz ygrarlylygyny ýene-de bir gezek tassyklady. Dowam edýän tagallalaryň çäklerinde hyzmatdaşlar tomus möwsüminiň dowamynda çagalaryň hukuklary boýunça tomusky lagerleri we maglumat beriş kampaniýalary ýaly çäreleri dowam edip, çagalaryň ösüşini we abadançylygyny mundan beýläk hem ilerletmäge ýardam ederler.
1 of 5
Press reliz
13 maý 2026
HZG we ÝB Türkmenistanda mynasyp zähmeti ilerletmek hem-de çaga zähmetiň we mejbury zähmetiň öňüni almak boýunça taslama badalga berdiler
AŞGABAT – Halkara Zähmet Guramasy (HZG), Ýewropa Bileleşigi (ÝB) we milli gyzyklanýan taraplar bilen hyzmatdaşlykda "Türkmenistanda mynasyp zähmeti ilerletmek hem-de çaga zähmetiň we mejbury zähmetiň öňüni almak" atly taslama badalga berdiler. 2026-njy ýyldan 2027-nji ýyla çenli dowam etjek we ÝB tarapyndan maliýeleşdirilýän Halkara Zähmet Guramasy tarapyndan durmuşa geçirilýän bu başlangyç, esasanam, Türkmenistanyň pagta pudagynda mynasyp işi höweslendirmek bilen birlikde, çaga zähmetiň we mejbury zähmetiň öňüni almaga gönükdirilen.Ol kanunçylyk binýadynyň kämilleşdirilmegine, halkara zähmet ülňüleriniň ornaşdyrylmagyna, şeýle hem zähmet hukuklarynyň bozulmalarynyň öňüni almak we olary çözmek üçin institutsional mümkinçilikleriň pugtalandyrylmagyna goldaw berer. Bu taslama esasy milli we halkara çarçuwalaryna, şol sanda 2030-njy ýyla çenli Türkmenistanyň Zähmet bazaryny ösdürmegiň konsepsiýasyna, Türkmenistanyň Hökümeti bilen Halkara Zähmet Guramasynyň arasynda hyzmatdaşlyk etmek boýunça çäreleriniň Ýol Kartasyna we Türkmenistanyň Hökümetiniň we Birleşen Milletler Guramasynyň arasynda durnukly ösüş ugrunda 2026-2030-njy ýyllar üçin Hyzmatdaşlygyň Çarçuwaly Maksatnamasyna laýyk gelýär.Çäräni açyp, Türkmenistanyň Hökümetiniň, ÝB-niň we Halkara Zähmet Guramasynyň wekilleri hyzmatdaşlykda anyk öňegidişlikleri gazanmagyň möhümdigini nygtadylar. “Bu taslama, esasanam pagta pudagynda çaga zähmeti we mejbury zähmetiň öňüni almak we mynasyp işi ösdürmek boýunça Türkmenistanyň berk ygrarlylygyny görkezýär” diýip, Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministriniň orunbasary Halbibi Täçjanowa belledi.Bu başlangyç Ýewropa Bileleşigi bilen Türkmenistanyň arasyndaky giň hyzmatdaşlygynyň bir bölegidir. “Ol zähmet we adam hukuklaryny öňe sürýär, şol bir wagtyň özünde durnukly we inklýuziw ykdysady ösüşi goldaýar” diýip, Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistandaky ilçisi Beata Peksa aýtdy.ÝB BMG-nyň Durnukly Ösüş Maksatlarynda öz beýanyny tapan we Ýewropa Komissiýasynyň 2022-nji ýyldaky "Ählumumy adalatly geçiş we durnukly dikeldiş üçin bütin dünýäde mynasyp iş" atly Beýannamasynda tassyklanan, HZG tarapyndan işlenip düzülen mynasyp işiň umumy konsepsiýasyny goldaýar.Bu taslama milli derejedäki syýasy goldawy ýerli derejede amaly hereketler bilen utgaşdyrýar we uzak möhletli ulgamlary güýçlendirmek bilen birlikde ýerlerde anyk we ölçenip bolýan netijeleri gazanmaga gönükdirilendir.“Taslama pagta ýygymynda işleriň meýletin, adalatly we howpsuz şertlerde alnyp barylmagyny, şeýle hem işçileri goramak boýunça netijeli ulgamlaryň hereket etmegini üpjün etmäge gönükdirilendir” diýip, HZG-nyň Baş edarasynyň mejbury zähmet meseleleri boýunça tehniki hünärmeni Miranda Faýerman aýtdy. Bu başlangyjyň institutlary güýçlendirmek we işçileriň habarlylygyny ýokarlandyrmak arkaly mynasyp zähmet tejribeleriniň ornaşdyrylmagyna goşant goşmagyna, şeýle hem taslamanyň Türkmenistanda has durnukly ykdysady ösüşi goldamagyna we ýurduň dünýäde jogapkärli hem-de bäsdeşlige ukyply hyzmatdaş hökmünde ornuny pugtalandyrmaga ýardam bermegine garaşylýar. Has giňişleýin maglumat üçin şu salgy boýunça habarlaşyň:Oksana Lipkanu, Taslama Dolandyryjysy, Halkara Zähmet Guramasy lipcanu@ilo.org
1 of 5
Waka
01 iýun 2026
Has-da uly bir zadyň bölegi bolmak
Türkmenistanda meýletinçilik täze zat däl. Onuň kökleri däp-dessurlara daýanýar. Nesiller boýy jemgyýetler bilelikde haýyr-sahawat işlerini amala aşyrmak üçin gadymy däp bolan Ýowary berjaý edip gelýärler. Goňşular öý gurmak, ýaplary arassalamak ýa-da baýramçylyklara taýýarlyk görmek üçin ýygnanýarlar. Bu işler meýletin, ýürekden edilýär. Türkmen dilinde "meýletinçi" sözi gysgaça "volunteer" diýmegi aňladýar. Şu günki günde bu ruh täze görnüşlerde dowam edýär. Garaşylmadyk Başlangyç we Täze DurmuşTürkmenistandaky ÝUNISEF-iň BMG-niň meýletinçisi Maýa Yslamowa üçin has-da uly bir zadyň bölegi bolmak diňe bir pikirden ybarat bolman, eýsem onuň gündelik hakykatydyr. Maglumatlar diňe bir ekrandaky sanlar däl. Olar durmuşy gowulandyrmagyň guralydyr. Maglumatlary wizualizasiýa etmek boýunça assistent hökmünde ol çagalar we maşgalalar üçin maksatnamalary goldaýan çylşyrymly maglumatlary aýdyň, manyly şekillere öwürmäge kömek edýär. Köp sanly ajaýyp taryhlar ýaly, Maýanyň ÝUNISEF bilen syýahaty hem garaşylmadyk ýerden başlandy. Ugradylan bir elektron hat onuň durmuşyny üýtgetjek wezipä ýol açdy. Ol ilkinji gezek ýüz tutanda, BMG-niň meýletinçileriniň ýetirýän täsiri barada gaty az bilýärdi. Maýa ýaşlygyndan bäri başgalara kömek etmek—goragsyz jemgyýetleri goldamak we hatda mätäç haýwanlara ideg etmek barada güýçli isleg duýýardy. Meýletinçilik, köp taýdan, eýýäm onuň kimliginiň bir bölegidi. “Yzyma seredenimde, meýletinçi hökmündäki zähmetim arkaly manyly bir zada goşant goşmak baradaky arzuwymyň göz öňümde amala aşýandygyny görýärin” diýip, Maýa gürrüň berýär. “Her gün hakykatdan hem wajyp bolan missiýanyň bir bölegidigimi bilmek meni ruhlandyrýar. Ýeke-täk milli BMG meýletinçisi bolmak bu tejribäni aýratyn üýtgeşik etdi.” Maglumatlar we DöredijilikMaglumatlary wizualizasiýa etmek boýunça assistent hökmünde Maýa täsirli wizual maglumatlaryň işlenip düzülmegine ýolbaşçylyk edýär: kommunikasiýany güýçlendirmekden we strategik başlangyçlary goldamakdan başlap, ÝUNISEF-iň maksatnamalaýyn ileri tutulýan ugurlaryny durmuşa geçirmäge çenli. Onuň iň uly goşantlarynyň biri, çylşyrymly maksatnama modellerini düşündirýän we ähli derejelerdäki taraplary jemleýän gyzykly maglumat wizualizasiýa hekaýalaryny taýýarlamak boldy. Çykarylýan çözgütleriň köplenç aýdyň düşünilýän zatlara bagly bolan dünýäsinde, Maýanyň işi maglumatlary adamlaryň hereket edip biljek zadyna öwürmäge kömek edýär. Döredijilik Maýanyň wezipesinden aýra däl. Ol munuň merkezinde durýar. Suratkeş hökmünde ol maglumatlary wizualizasiýa etmäge başgalaryň boş surat matasyna çemeleşişi ýaly çemeleşýär. Ol ilki bilen kagyzdaky çyzylan pikirlerden başlaýar, soňra bolsa olary takyklyk we duýgudaşlyk bilen manyny ýetirýän sanly hekaýalara öwürýär. Bu iş ÝUNISEF-iň Türkmenistandaky tagallalaryny gönüden-göni goldaýar, bu ýerde esasy üns çagalaryň we ýaşlaryň durmuşyny gowulandyrmaga, inkluziw bilimi ösdürmäge, çagalygyň irki döwrüni ösdürmegi goldamaga we has inkluziw jemgyýetleri gurmaga gönükdirilendir. Höwes we ÖsüşMaýa üçin bu işiň durmuşa geçirilişini görmek, höwesiň hakyky zada öwrülýän ýeridir. “Maglumatlaryň kimdir biriniň durmuşynda öwrülişikli pursat bolmaga mümkinçiliginiň bardygyna ynanýaryn” diýip, Maýa aýdýar. Ahyrsoňunda, Maýa meýletinçiligi iki taraplaýyn tejribe hökmünde görýär – sen berýärsiň we sen ösýärsiň. Edil Ýowar ýaly, Türkmenistandaky meýletinçilik ruhy hem adamlaryň biri-birine goldaw bermek üçin jemlenmegine esaslanýar. Geçen ýyl Türkmenistandaky ÝUNISEF maýyplygy bolan çagalar üçin başlangyç başlap, tennisi ýaşlar üçin inkluziw sport görnüşi hökmünde girizdi. Ýakynda maýyplygy bolan çagalar üçin inkluziw tennis maksatnamasyna bolan sapar Maýanyň işindäki öwrülişikli pursat boldy. “Olaryň şatlygyna we täze tapan maksatduýgusyna şaýat bolmak, biziň işimiziň täsirini güýçli görkezýär. Çagalaryň gözlerindäki bagt uçgunyny görmekden has gowy kanagatlanma ýokdur.” Şunuň ýaly pursatlar onuň işini has-da anyk we duýulýan edýär. Maýa üçin meýletinçilik diňe bir bermekden ybarat däl. Ol şeýle hem ösmek, öwrenmek, arabaglanyşyk gurmak we dünýä başgaça garaýyş bilen seretmek baradadyr. Maýa uzak ýyllyk däp-dessury döwrebap usulda dowam etdirýär.
1 of 5
Waka
07 maý 2026
Serçeleriň gaýdyp gelýän ýeri: Türkmenistanda ýaş mekdep okuwçysynyň howa çözgüdi
Dünýäniň köp sebitlerinde çalt şäherleşme we daşky gurşawyň üýtgemegi adamlaryň we haýwanat dünýäsiniň garaşly bolan tebigy ýaşaýyş ýerlerini özgerdýär. Türkmenistanda bu üýtgeşmeler olaryň sebäplerini düşünmäge we jogap tapmaga synanyşýan ýaşlar tarapyndan hem görülýär.55-nji orta mekdepde 7-nji synp okuwçysy Öwezmyrat Sapargeldiýew ýönekeý, ýöne möhüm üýtgeşmäni görüp başlady: töweregindäki serçeleriň sanynyň azalmagy. Sebäpleri bilen gyzyklanyp, ol olaryň özüni alyp barşyny has ýakyndan synlamaga başlady. Öwezmyrat biologiýa mugallymy Anna Şamowanyň ýolbaşçylygynda uzak wagtlap adamlaryň ýanynda ýaşan öý serçesiniň duçar bolýan kynçylyklaryny öwrendi.Onuň açan zatlary giň sebitleýin meýli görkezýär.Şäher ösüşi, temperaturanyň üýtgemegi we elýeterli höwürtge ýerleriniň we iýmit çeşmeleriniň üýtgemegi köp ýurtlarda guşlaryň populýasiýasyna täsir edýär. Bu faktorlar serçeler ýaly görnüşleriň ýaşamagy we köpelmegi üçin garaşly bolan näzik deňagramlylygy bozýar."Serçeleri synlamaga başlanymda, olaryň üýtgeýän daşky gurşawa uýgunlaşmakda kynçylyk çekýändigini gördüm. Men olara kömek etmek we olaryň ýok bolmagynyň öňüni almak isledim" diýip, Öwezmurad aýdýar.Hereket etmäge höwesli Öwezmurad "Howa şertlerine çydamly şertlerde höwürtgelemek" atly taslamasyny işläp düzdi.Taslama amaly we innowasion çözgütlere esaslanýar: howa şertlerine çydamly guş öýleri has howpsuz we durnukly höwürtgelemek şertlerini üpjün etmek üçin niýetlenen. "Sendwiç gurluşyny" ulanyp, höwürtgeler agaç gatlaklaryny garaharsaň, ot ýa-da köpük ýaly izolýasiýa materiallary bilen birleşdirip, içki temperaturany kadalaşdyrýar.Netijeler hem höweslendiriji, hem-de ölçäp bolýan boldy. Höwürtgeler içki temperaturany 4,5°C peseltdi we jüýjeleriň ýaşamagyny 35 göterim ýokarlandyrdy, bu bolsa ýerli uýgunlaşdyrylan ýönekeý çözgütleriň biodürlüligi nähili goldap biljekdigini görkezdi."Bu taslama ylmy pikirlenişiň ýönekeý gözegçiliklerden başlap, amaly çözgütlere nähili alyp barýandygyny görkezýär. Öwezmurad diňe meseläni öwrenmedi - ol ony çözmek üçin işledi" diýip, onuň mugallymy Anna Şamowa aýdýar.Synpda öwrenmekden howa hereketine çenli: BMGÖM-niň "Howa gutusy" başlangyjyÖwezmuradyň işi ýaşlaryň arasynda howa bilimini güýçlendirmek boýunça giň tagallalaryň bir bölegidir.Onuň taslamasy BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň (BMGÖM) Russiýa Federasiýasynyň Matsatlaýyn gaznasynyň goldawy bilen amala aşyrylan "Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmek üçin howa bilimi we howa hereketi (Howa gutusy)" sebit başlangyjyndan ylham aldy we goldady.Dünýäde 17 dilde elýeterli we müňlerçe mekdepde ulanylýan Howa gutusy maksatnamasy on müňlerçe okuwça ýetdi we 7000-den gowrak mugallymy taýýarlady. Maksatnama okuwçylara we mugallymlara interaktiw gurallar we amaly bilimler bermek arkaly Gündogar Ýewropada, Merkezi Aziýada we Günorta-Gündogar Aziýada howa sowatlylygyny ösdürýär.Bu başlangyjyň kömegi bilen Öwezmurad ýaly okuwçylar diňe bir howanyň üýtgemegi barada öwrenmän, eýsem öz jemgyýetlerinde çözgütleri tapmaga hem goşant goşýarlar.Şeýle-de sebitdäki dürli ýurtlardan gelen deň-duşlary bilen arkalaşyp, maksatnamanyň çäginde Öwezmurad Taýlandda geçirilen Halkara howa olimpiadasyna hem gatnaşdy. Onuň üstünlikleri oňa Taýlandda geçirilýän halkara bilim maksatnamasyna gatnaşmaga mümkinçilik berdi, şol ýerde gatnaşyjylar pikir alyşdylar we howa kynçylyklaryna täze çemeleşmeleri öwrendiler."Beýleki ýurtlardan gelen okuwçylar bilen duşuşanymda, biziň hem şuňa meňzeş kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygymyzy gördüm. Bu meni işlemegi dowam etdirmäge we täze pikirler döretmäge ylhamlandyrdy" - ol diýýär. Öwezmuradyň ekologiýa taslamasy soňra 2026-njy ýylyň 1-nji aprelinde Aşgabatdaky BMG-niň binasynda geçirilen "Howa gutusy" başlangyjynyň jemleýji hünär okuwynda görkezildi. Taslama uly gyzyklanma döretdi, gatnaşyjylaryň gyzgyn goldawyna mynasyp boldy we howa bilimini ösdürmek we ýaşlary çekmek boýunça giň tagallalaryň bir bölegi hökmünde ykrar edildi.Çäre bilim işgärlerini, bilermenleri we hyzmatdaşlary bilim alyşmak we howa biliminde hyzmatdaşlygy güýçlendirmek üçin bir ýere jemledi.Hünär okuwyny açyp, BMGÖM-niň Türkmenistandaky Hemişelik wekili Narine Saakýan howanyň üýtgemegi meselesini çözmekde bilimiň ähmiýetini nygtady:"Howanyň üýtgemegi häzirki döwrüň esasy global meseleleriniň biri bolmagynda galýar. Jogap, esasan, bilime nähili netijeli maýa goýýandygymyza we daşky gurşaw barada habarlylygy, esasanam ýaşlaryň arasynda nähili ösdürýändigimize baglydyr. "Howa gutusy" bilim gurallarynyň diňe bir howa kynçylyklaryny düşünmän, eýsem hereket etmäge taýýar bolan nesli kemala getirmäge nähili kömek edýändiginiň aýdyň mysalydyr."Russiýa Federasiýasynyň Turkmenistandaky Adatdan daşary we Ygtyýarly ilçisi Iwan Wolynkin şeýle belledi:"2012-nji ýylda Russiýa Federasiýasynyň hökümetiniň gönüden-göni gatnaşmagy bilen başlanan bu taslama Merkezi Aziýa ýurtlarynda ýaş nesiller arasynda daşky gurşaw barada habarlylygy we medeniýeti ýokarlandyrmak üçin netijeli gural bolmagynda galýar."Çäräniň yzy bilen Öwezmyradyň başlangyjy giň "Howa gutusy" maksatnamasynda goşmaça ykrarnama aldy: Russiýa Federasiýasynyň Turkmenistandaky ilçihanasy onuň işine ýokary baha berdi we taslamanyň mundan beýläk-de ösdürilmegine, şol sanda tehniki we maliýe kömegi arkaly goldaw berjekdigini tassyklady.Kiçi Hereketler, uly täsirHäzirki wagtda mekdeplerde peýda bolan kiçi agaç höwürtgeler has möhüm zadyň nyşanyna öwrüldi. Olar ýaşlaryň gyzyklanmasyny, jogapkärçiligini we daşky gurşaw meselelerini çözmekde artýan roluny özünde jemleýär.Öwezmyrat henizem mekdep okuwçysy, ýöne onuň mysaly howanyň üýtgemegine garşy göreşde möhüm ädimleriň hemişe uly serişdeleri ýa-da çylşyrymly tehnologiýalary talap etmeýändigini subut edýär. Olar synlamak, öwrenmek we hereket etmek üçin ýönekeý isleg bilen başlaýar.Serçeler täze, howpsuz öýlerine gaýdyp gelenlerinde, bize möhüm ýatlatma galdyrýarlar: bilim, alada we hyzmatdaşlyk bilen goldanylýan iň kiçi işler hem biziň ekoulgamlarymyzy dikeldip biler. Şonda guşlaryň şatlykly aýdym-sazlary ýene-de her birimiz üçin endik bolar.
1 of 5
Waka
20 aprel 2026
Däp-dessurlardan üýtgeşmä: Merkezi Aziýada meýletinçiligi täzeden gözden geçirmek
Gazaklarda bir söz bar — Asar. Ol ýönekeý, ýöne güýçli düşünjäni aňladýar: kimdir biri kömege mätäç bolsa, jemgyýet bilelikde ýardama gelýär. Hiç hili şertnama ýok, resmi düzgünler ýok — diňe adamlaryň biri-birine goldaw bermegi.Bu ruh ýitip gitmedi. Gaýtam, ol has-da güýçlendi. Soňky birnäçe ýylyň dowamynda Gazagystan meýletinçiligi ösdürmek üçin maksadalaýyk ädimleri etdi — 2020-nji ýyl Meýletinçiler ýyly diýip yglan edildi, 2024-nji ýyl Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynda (GDA) Meýletin hereketiň ýyly hökmünde öňe sürüldi, şeýle hem 2026-njy ýyly Durnukly ösüş üçin Halkara meýletinçiler ýylyna öwürmek ugrunda itergi döretmek ýaly işler edildi.Üns çekýän zat diňe bir maksatlaryň giňligi däl, eýsem olaryň durmuşa geçirilmegidir. Gazagystanda meýletinçilik goşmaça iş hökmünde görülmeýär. Ol dürli ugurlarda — tebigy betbagtçylyklara garşy göreşmekde, bilimde, daşky gurşawy goramakda, saglygy goraýyşda ýa-da gözleg we halas ediş işlerinde — işleriň alnyp barylşynyň bir bölegi hökmünde ornaşdyrylýar. Ministrlikler, ýerli häkimiýetler we meýletinçiler torlary gitdigiçe köp bilelikde işleşýärler.Täze Konstitusiýanyň 31-nji maddasynda meýletinçiligi höweslendirmek arkaly Gazagystan has giň pikir hem öňe sürýär: meýletinçilik jemgyýetçilik we institusional taýdan möhümdir. Jemgyýetçilik işjeňligini güýçlendirmek isleýän ýurtlar üçin bu gyzykly bir nusga bolup hyzmat edýär.Bu ösüş aýratynlykda bolup geçmeýär. Dünýä boýunça meýletinçilik çylşyrymly we çalt üýtgeýän meseleleriň çözgüdi üçin çeýe we peýdaly ýol hökmünde täzeden açylýar.Adaty gatnaşygyň görnüşleri henizem möhümdir. Jemgyýetçilik arassalaýyş çäreleri we agaç ekmek ýaly işler daşky gurşawy goramagyň esasy bolup galýar. Emma şolaryň ýany bilen täze görnüşler hem ýüze çykýar. Onlaýn meýletinçilik çalt ösýär — adamlara öz başarnyklaryny hödürlemäge, bilim paýlaşmaga we serhetleriň daşynda hyzmatdaşlyk etmäge mümkinçilik berýär.2024-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň Meýletinçileri tarapyndan taýýarlanan “Merkezi Aziýada meýletinçiligiň ýagdaýy” baradaky hasabatdan belli bolşy ýaly, biziň sebitimiz dünýäde bolup geçýän bu üýtgeşmeleri özünde görkezýär, şol bir wagtyň özünde özara goldaw däplerine daýanýar. Hökümetler, raýat jemgyýeti, işewür guramalary we jemgyýetler has ulgamlaýyn hyzmatdaşlyk edýärler we meýletinçilik daşky gurşawy goramakdan başlap, bilim, durmuş hyzmatlary we adatdan daşary ýagdaýlar ýaly dürli ugurlarda giňden ykrar edilýär.Emma muňa garamazdan, bir gapma-garşylyk bar.Meýletinçiler ähli ýerde bar — olar howplary azaltmak, ekoulgamlary goramak, hyzmatlary goldamak ýaly möhüm işleri ýerine ýetirýärler. Emma olaryň goşantlary köplenç milli ulgamlarda görünmeýär. Olar duýulýar, ýöne hemişe hasap edilmeýär. Gadry bilinýär, ýöne hemişe goldanylmaýar.2026-njy ýylyň “Dünýä meýletinçiligiň ýagdaýy” hasabatynyň esasy pikiri şu: meýletinçiligi ykrar etmek diňe sagatlary sanamak däl. Bu meýletinçileriň jemgyýetçilik jebisligini nädip güýçlendirýändigine, durnuklylygy nädip ýokarlandyrýandygyna we ýurtlaryň ösüşine nähili goşant goşýandygyna düşünmekdir.Merkezi Aziýa üçin bu aýratyn möhümdir. Sebitde güýçli raýdaşlyk binýady bar bolsa-da, ony doly peýdalanmak üçin bu däpler ykrar edilmegi, maglumatlar we maýa goýumlar bilen utgaşdyrylmalydyr. Meýletinçilere okuw gerek. Ulgamlara utgaşdyryş gerek. Goşantlar syýasatlarda we meýilnamalarda öz beýanyny tapmalydyr.Meýletinçilik diňe ýagşy niýet bilen çäklenmeli däl. Ol ýurtlaryň mümkinçiliklerini ösdürmegiň bir bölegine öwrülip biler.Şeýle hem bu ýerde Birleşen Milletler Guramasynyň orny hem üýtgeýär.Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş Maksatnamasy arkaly biz hökümetler bilen meýletin işleri milli ösüş, howa we daşky gurşaw strategiýalaryna goşmak ugrunda işleýäris — şeýlelik bilen meýletinçiler diňe boşluklary doldurman, eýsem jemgyýetçilik ulgamlaryny güýçlendirýärler. BMG-niň Meýletinçileri arkaly bolsa, biz başarnykly, dürli we barha sanlylaşýan meýletinçileri herekete getirýäris — zerurlyklar bilen mümkinçilikleri utgaşdyrýarys, gatnaşmagy giňeldýäris we olaryň işiniň netijeliligini üpjün edýäris.Merkezi Aziýada şuňa meňzeş çemeleşmeler eýýäm milli we sebit derejesinde ornaşyp başlady. Mysal üçin, Aral deňziniň töwereginde meýletinçiler, şol sanda BMG-niň meýletinçileri hem daşky gurşawy dikeltmekde we jemgyýetleriň durnuklylygyny güýçlendirmekde iş alyp barýarlar.Emma bu ýerde saklanmaly däl.Daşky gurşaw töwekgelçilikleri serhet tanamaýar, şonuň ýaly çäreler hem serhet bilen çäklenmeli däl. Bu diňe bir wagtlaýyn kampaniýalar barada däl. Meýletinçilik degişli derejede goldanylsa we syýasatlar bilen utgaşdyrylsa, ol uzak möhletli mümkinçilikleri döredip biler.Şonuň üçin 2026-njy ýyl möhümdir.Durnukly ösüş üçin Halkara meýletinçiler ýyly diňe bir habarlylygy ýokarlandyrmak çäresi bolmaly däl. Ol öwrülişik nokady bolup biler. Merkezi Aziýanyň ösüşinde meýletinçiligi has täsirli, has giň gerimli we has görünýän etmek milli we sebit ulgamlaryna maýa goýmak üçin mümkinçilikdir.Netijede, bu sebitde meýletinçiligiň taryhy täze däl. Täze zat — Astana şäherinde geçirilen Sebitleýin ekologik sammit ýaly pursatlaryň däpleri has kuwwatly bir güýje – gurluş taýdan guramaçylykly, ykrar edilen we serişdeler bilen üpjün edilen durnukly ösüş güýjüne öwürmek mümkinçiligini döretmegindedir.Bu mümkinçilikden peýdalanman bolmaz.Awtorlar: Haoliang Xu — Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş Maksatnamasynyň dolandyryjysy, Toýly Kurbanow — BMG-niň Meýletinçileriniň ýerine ýetiriji utgaşdyryjysy.
1 of 5
Waka
27 mart 2026
Sanly tehnologiýalar Türkmenistanda inçekesel bejergisine çemeleşmeleri nähili üýtgedýär
Köp ýyllaryň dowamynda inçekesel hassalaryna berilýän kömeginiň standarty saglygy goraýyş edarasyna her gün baryp görmekdi, şol ýerde şepagat uýasy hassanyň bellenen dermanlary kabul edýändigini şahsy gözegçilik edýärdi. Bu bejerginiň berjaý edilmegine gözegçilik etmäge kömek etdi, ýöne bu örän kyndy.Häzirki wagtda inçekesel bejergi maksatnamalary döwrebap gurallary - akylly gerdejik gutularyny (smart-pillbox) we bejergi üçin wideo kömekli platformalary (VST) ulanmaga başlaýar. Bu täze usullar has çeýe we hassalaryň zerurlyklaryna ileri tutulýar. Saglyk öýüne ýa-da inçekesel hassahanasyna barmagyň ýerine, adamlar indi öýde goldaw alyp bilerler, bu bolsa tutuş amaly has ýönekeýleşdirýär we has amatly edýär.Bu tehnologiýalar näme?Akylly gerdejik gutusy (smart-pillbox) dermanlary saklamak üçin elektron enjamdyr. Ol inçekesel dermanynyň indiki möçberini kabul etmeli wagty gelende duýduryş berýär. Ulgam gutynyň açylan wagtyny takyk ýazyp alýar we bu maglumatlary saglygy goraýyş edarasyndaky şepagat uýasyna iberýär. Bu bolsa ýurduň dürli künjegindäki lukmanlara we şepagat uýalaryna hassanyň dermanlaryny kabul edýändigini ýa-da kabul etmeýändigini uzakdan gözegçilik etmäge mümkinçilik berýär.Wideo kömekli bejergi (VST) gözegçilik edilýän bejerginiň döwrebap alternatiwasydyr. Näsaglar, adatça, dermanlaryny saglygy goraýyş edarasynda her gün alýan bolsalar-da, VST saglygy goraýyş işgärlerine işgärlerine bu amala uzakdan gözegçilik etmäge mümkinçilik berýär.Amatlylyk, netijelilik we gatnaşykSanly gurallara geçmek bejergi alýanlar we bejergi berýänler üçin uly artykmaçlyk berýär.Näsaglar üçin bu, esasan, wagty we mertebesini saklamak mümkinçiligidir. Iň esasysy, her gün saglyk öýüne ýa-da inçekesel hassahanasyna gitmek zerurlygyny aradan aýyrýar."Bu nähili rahatlykdy - indi kimdir biri meniň dermanlarymy içýändigimi görüp bilsin diýip, ýol üçin bir sagatdan gowrak wagt sarp etmeli däldi" diýip, 44 ýaşly Anjela aýdýar. "Öňler şeýledi: çagalary irden mekdebe taýýarlap, mekdebe gidýärdim. Şol wagt ýollarda ulaglar köp, hemmeler işe howlukýar. Saglygy goraýyş edarasyna ýol bir sagatdan gowrak, käte iki sagatdan hem köp wagt alýardy - örän amatsyzdy. Ol ýerde men bellenen ähli gerdejikleri birbada ýuwudyp, işlerimi etmek üçin öýe gaýdyp gidýärdim. Bilşiňiz ýaly, inçekeseli bejermek kyn, dermanlar güýçli we ýaramaz täsirleri bar. Öýe barýarkam köplenç özümi erbet duýýardym we tutuş gün zaýalanýardy: stress, dartgynlyk we hiç zada ýetişemokdym. VST-niň kömegi bilen hemme zat üýtgedi: çagalary mekdebe rahatlyk bilen alyp gidip, gaýdyp gelip, dogry ertirlik naharyny iýip, öýde dermanlarymy içip bilýärin. Lukman hatda möçberi irden we günortan bölmäge rugsat berdi. Men özümi has janly duýýaryn we öý işleri we uzakdan işlemek üçin güýjim bar." Mundan başga-da, bu tehnologiýalar hassalara örän zerur bolan gizlinligi üpjün edýär. Köpler üçin saglygy goraýyş edarasyna gündelik baryp görmek keselini açyk yglan etmek ýalydyr. Wideo goldaw we akylly gerdejik gutulary öýde gizlin bejergi almaga mümkinçilik berýär, bu bolsa inçekesel bilen baglanyşykly stigma garşy göreşmekde uly kömek edýär.20 ýaşly talyp Mährijemal akylly gerdejik gutusynyň bejergisini gizlin saklamaga nähili kömek edendigini düşündirýär: "Mesele meniň kesel kesgidimi gizlemeýänligimde däl. Köp adamlar meniň daýymyň inçekesel bilen keselländigini we maňa hem doganyma hem onuň ýokuşandygyny bilýärler. Emma men her gün hassahana barýarkam goňşularyma ýa-da tanyşlaryma duş gelip, olaryň çekinjeňligini görmek islemeýärin. Käwagt adamlaryň maňa gynanýan ýaly ýa-da diňe inçekeselden başga näme hakda gürleşmelidigini bilmeýän ýaly bolýar. Bu bolsa meniň özüme bolan ynamyma hemişe täsir edýär. Akylly gerdejik gutusy meniň üçin şeýle ýagdaýlardan gaça durmagyň bir usulyna öwrüldi - ol maňa bejergimde ynamymy we durnuklylygy saklamaga kömek etdi. Şeýle hem, men sagalmagyma üns berip bilýärin, şonuň üçin mümkin boldugyça çalt uniwersitetde okuwyma dolanyp bilerin."Sanly gurallaryň saglygy goraýyş işgärleri üçin wagtyny boşatmagy hem möhümdir. Olar indi irdenlerini otaglarynda hassalary garaşyp geçirmeli däl.Şepagat uýasy Oguljennet şeýle paýlaşýar: "Men öňler tutuş irdenimi otagymda hassalary garaşyp geçirýärdim. Indi men günortan VST ýazgylaryny çalt gözden geçirip, boş wagtymy hakykatdanam maňa mätäç hassalara sarp edip bilýärin".Barlaglar şeýle tehnologiýalaryň bejergä ygrarlylygy we üstünligi ýokarlandyryp biljekdigini hem görkezýär. Päsgelçilikler we kynçylyklarElbetde, sanly gurallar panaseýa däl. Iş ýüzünde olaryň ornaşdyrylmagy hem belli bir kynçylyklary döredýär.Mysal üçin, 63 ýaşly Şöhrat: "Gerdejik gutusy gowy zat. Emma men ony nähili ulanmalydygyny ýa-da işleýändigini nädip barlamalydygyny düşünmeýärin. Hassahana gitmek meniň üçin has rahat. Ol ýerde men ähli zady dogry kabul edýändigimi anyk bilýärin we islendik goşmaça täsirleri başdan geçirsem ýa-da başga bir zat meni biynjalyk edýän bolsa, diri adam bilen maslahatlaşyp bilýärin" diýip boýun alýar.Milli inçekesele garşy göreş maksatnamasynyň işgärleri - lukmanlar we şepagat uýalary - her gün hassalara kömek edýärler: tehnologiýany nädip ulanmalydygyny düşündirýärler we VST-leri ýa-da akylly gerdejik gutularyny ulananda ýüze çykyp biljek islendik kynçylyklary çözýärler. Şeýle-de bolsa, käbir hassalar hassahana baryp, saglygy goraýyş işgärleri bilen şahsy gatnaşykda bolmagyň köne, tanyş modelini halaýarlar. Tejribe görkezýär: akylly gerdejik gutulary we wideo goldaw däp bolan ulgamyň ornuny tutmaýar, eýsem täze, ýokary netijeli guraldyr. Şeýle-de bolsa, olar paýhasly ulanylmaly. Bu tehnologiýalaryň esasy gymmaty, olaryň şahsylaşdyrylan bejergini almaga mümkinçilik bermeginde — stigmany azaltmagynda, wagty we serişdeleri tygşytlamagynda we ahyrsoňy öz bejergisini dolandyrmak isleýänlere ygtyýar bermeginde.Saýlamalary giňeltmekGibrid ulgam iň netijeli bolup biler. Tehnologiýa taýdan başarnykly hassalar üçin VST we akylly gerdejik gutusy durmuşy has ýeňilleşdirip biler. Ýaşuly hassalar ýa-da däp bolan bejeriş usullaryna öwrenişenler saglygy goraýyş edaralaryna baryp, saglygy goraýyş işgärleri bilen gönüden-göni aragatnaşyk saklap bilerler.Lukman Ýazgüliň belleýşi ýaly: "Inçekesel bejergisini alýan hassalar islendik ýagdaýda aýlyk barlaglara gelýärler. Bu lukmana bejergini gözegçilik etmäge, dermanlaryň ýaramaz täsirlerini ýa-da beýleki saglyk meselelerini barlamaga mümkinçilik berýär. Şeýle hem, bu duşuşyklarda olar hemişe öz aladalaryny - stres, maşgala kynçylyklary, islendik zady - ara alyp maslahatlaşyp, gerek bolsa maslahat ýa-da goldaw alyp bilerler."Inçekesel bejergisiniň geljegi sanly gurallar bilen ýüzbe-ýüz aragatnaşyk arasyndaky saýlaw däl. Bu tehnologiýany hassalara we lukmanlara ygtyýar bermek, olara bilelikde iň gowy netijä ýetmäge kömek etmek bilen baglanyşyklydyr.
1 of 5
Waka
12 mart 2026
8-nji mart mynasybetli geçirilen aşpezlik ussatlyk sapagy deňlik we bilelikdäki jogapkärçilik barada güýçli habary berdi
Halkara zenanlar güni mynasybetli Türkmenistandaky BMG ulgamy - BMG-niň Türkmenistandaky Hemişelik utgaşdyryjysy jenap Dmitriý Şlapachenko, BSGG-niň wekili doktor Egor Zaýtsew we UNFPA-nyň Türkmenistandaky edarasynyň ýolbaşçysy jenap Kemal Goşlyýewiň gatnaşmagynda ýörite aşpezlik ussatlyk sapagyny geçirdi. Täze we döredijilikli tagamlaryň taýýarlanylyşy dowam edýän mahaly, bu ussatlyk sapagy gender deňligi, bilelikdäki jogapkärçilik hem-de has adalatly we inklýuziw öýleri we jemgyýetleri döretmek üçin zerur bolan gündelik hereketler barada manyly gepleşikleri ösdürmegi maksat edindi. Şeýle hem çäre DÖM 5 - Gender deňligi, DÖM 3 Sagdyn durmuş we abadançylyk we DÖM 2 Açlygy ýok etmek ýörelgelerini öňe sürdi we gender rollarynyň maşgala saglygy hem-de iýmitleniş bilen berk baglanyşyklydygyny görkezdi. Wajyp maksatly baýram Çäre başyndan bäri diňe aşpezlik bilen çäklenmän, giň manyly pikir alyşmak üçin meýdança hökmünde meýilleşdirildi. Gatnaşyjylar zenanlaryň hukuklary barada pikir alyşmak, dowam edip gelýän stereotiplere garşy durmak we öý işlerine erkekleriň gatnaşmagynyň ähmiýetini bellemek üçin ýygnandylar. Tagamlaryň taýýarlanylmagynda erkekleriň öňe çykarylmagy ýörite saýlanyp alyndy — bu nahar taýýarlamagyň diňe belli bir jynsa degişli iş däldigini, eýsem hemmäniň bilelikdäki jogapkärçiligidigini görkezmek üçin edildi. Gender deňligine ýetmek üçin hemmeleriň, esasanam gündelik durmuşda ýaran we hyzmatdaş bolmaly erkekleriň işjeň gatnaşmagyny talap edýändigi barada pikir hem nygtaldy. Öýde deňlik bilen maşgala saglygynyň arasyndaky baglanyşyk barada hem aýdyldy: öý hojalygy we maşgala jogapkärçilikleri has adalatly paýlaşylanda, maşgalalar has uly abadançylyk we durnuklylyk duýýarlar. Iýmit dialogyň ýoly hökmünde Aşpezlik onuň güýçli simwolik manysy sebäpli ýörite saýlanyp alyndy. Köp öýlerde nahar taýýarlamak henizem “zenanlaryň işi” hökmünde görülýär, bu bolsa tölegsiz öý işlerinde bar bolan giňişleýin deňsizlikleri görkezýär. Erkekleriň öňe çykmagyna mümkinçilik bermek bilen, ussatlyk sapagy gatnaşyjylara bu kadalary açyk ara alyp maslahatlaşmaga mümkinçilik berdi. Naharlaryň taýýarlanýan pursadynda gatnaşyjylar iýmitiň sagdyn bolmagyny üpjün etmek ýa-da çagalaryň abadançylygyny alada etmek ýaly ideg işleriniň köplenç näme üçin zenanlaryň üstüne düşýändigini hem-de erkekleriň has işjeň gatnaşmagynyň maşgala saglygyny nähili güýçlendirip biljekdigi barada pikir alyşdylar. BSGG we UNFPA guramalarynyň ýolbaşçylary hem jemgyýetçilik garaýyşlarynyň maşgala saglygynyň netijelerine nähili täsir edýändigi barada pikirlerini paýlaşdylar. Deňlige tarap ädim Açyk dialog, bilelikde nahar taýýarlamak we çuňňur pikir alyşmak arkaly 8-nji mart aşpezlik ussatlyk sapagy gündelik durmuşdaky adaty işi jemgyýetçilik kadalaryny ara alyp maslahatlaşmak üçin meýdança öwürdi. BMG-niň dürli agentliklerinden işgärleriň gatnaşmagynda geçirilen çäre gender deňligini ösdürmekde we has sagdyn hem goldaw beriji maşgalalary döretmekde erkekleriň möhüm ornuny görkezdi. Türkmenistandaky BMG ýylyň dowamynda öz wagyz işlerini dowam etdirýärkä, şeýle çäreler ýönekeý bir hakykaty ýatladýar: gender deňligi bilelikdäki jogapkärçilikden başlanýar we her bir adamyň — zenanlaryň, erkekleriň, gyzlaryň we oglanlaryň — bu işde öz orny bar. ŞU ÝERDE GÖRÜŇ
1 of 5
Press reliz
01 aprel 2026
Türkmenistan we BMG durnukly ösüşiň ileri tutulýan ugurlary boýunça strategik hyzmatdaşlygy ara alyp maslahatlaşdy
Duşuşyk Türkmenistanyň Durnukly ösüş maksatlarynyň (DÖM) ýerine ýetirilişi boýunça Üçünji Meýletin milli synyna taýýarlyk işleriniň başlanmagyna, onuň netijeleriniň 2027-nji ýylyň iýul aýynda BMG-niň Ykdysady we Durmuş Geňeşiniň (ECOSOC) çäginde geçiriljek Ýokary derejeli syýasy forumda hödürlenmegine, şeýle hem ýaşlar syýasaty we metan zyňyndylaryny azaltmak boýunça bilelikdäki maksatnamalaryň meselelerine bagyşlandy. Duşuşygy açyp, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Daşary işler ministri Raşid Meredow Strategik maslahatlar geňeşi görnüşindäki Türkmenistanyň we BMG-niň arasyndaky dowamly dialogyň ähmiýetini belläp geçdi. Ol bu görnüşiň ileri tutulýan ugurlar boýunça hyzmatdaşlygy pugtalandyrmakda netijeliligini subut edendigini nygtady.Gatnaşyjylar Meýletin milli synyň taýýarlanylmagynyň ýurduň DÖM-e ýetmekde gazanan ösüşini bahalandyrmakda, DÖM-i milli syýasata has giňden ornaşdyrmakda, şeýle hem halkara öňdebaryjy tejribeleri milli hasabatlylyk ulgamynda ulanmakda möhüm tapgyrdygyny bellediler. Şeýle-de maglumatlaryň elýeterliligini ýokarlandyrmak we milli hasabat beriş mehanizmlerini kämilleşdirmek meselelerine aýratyn üns berildi. Ara alyp maslahatlaşmalar Türkmenistanyň we BMG-niň arasynda 2030-njy ýyla çenli Durnukly ösüş boýunça Gün tertibini öňe ilerletmekde güýçli we netijeli hyzmatdaşlygyň bardygyny görkezdi. BMG-niň Türkmenistandaky Hemişelik utgaşdyryjysy Dmitriý Şlapachenko öz çykyşynda BMG ulgamynyň Türkmenistanyň Üçünji Meýletin milli synyny taýýarlamaga doly taýýardygyny tassyklady. “Bilelikde biz Meýletin milli syny taýýarlamak boýunça uly tejribe topladyk we BMG ulgamy bu işi ýene-de goldamaga taýýar. Soňky ýyllarda gazanylan giň maglumat binýadyny göz öňünde tutup, indiki synyň Türkmenistanyň kabul eden ähli DÖM-ini öz içine almagyny teklip edýärin. Şeýle hem BMG-niň Statistika bölümi tarapyndan tassyklanan DÖM görkezijileriniň halkara usulyýetini ornaşdyrmak boýunça işleri güýçlendirmegi möhüm hasaplaýaryn. Bu milli hasabatlaryň hilini ýokarlandyrmaga hem-de Türkmenistanyň DÖM indeksindäki ornuny pugtalandyrmaga ýardam eder”, — diýip aýtdy.Mejlisiň dowamynda ýaşlaryň ösüşini we olaryň gatnaşygyny ösdürmäge gönükdirilen, milli ýaşlar syýasaty ileri tutulýan ugurlaryna hem-de “Ýaşlar, parahatçylyk we howpsuzlyk” ählumumy gün tertibine laýyk gelýän bilelikdäki maksatnamalar, şeýle hem metan zyňyndylaryny azaltmak arkaly howa üýtgemelerine garşy göreşmek meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Hökümet bu maksatnamalary goldamaga taýýardygyny beýan etdi. Gatnaşyjylar taslama tekliplerini kämilleşdirmek üçin goşmaça duşuşyklary geçirmäge ylalaşdylar.Iki taraplaýyn resminamalara gol çekilmegiDuşuşygyň anyk netijesi hökmünde taraplar 2026-njy ýyl üçin birnäçe Ýyllyk iş meýilnamalaryna gol çekdiler. Bu resminamalar milli edaralar bilen BMG agentlikleriniň arasyndaky amaly hyzmatdaşlygy pugtalandyrýar. Gol çekilen resminamalar şulary öz içine alýar:Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi bilen UNFPA-nyň arasynda 2026-njy ýyl üçin Ýyllyk iş meýilnamasy;Türkmenistanyň Bilim ministrligi bilen UNFPA-nyň arasynda 2026-njy ýyl üçin Ýyllyk iş meýilnamasy;Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi bilen ÝUNISEF-iň arasynda 2026-njy ýyl üçin Ýyllyk iş meýilnamasy;Türkmenistanyň Maliýe we ykdysadyýet ministrligi bilen ÝUNISEF-iň arasynda 2026-njy ýyl üçin Ýyllyk iş meýilnamasy.Bu ylalaşyklar saglygy goraýyş, bilim, jemgyýetçilik ösüş we döwlet maliýe ulgamlarynda hyzmatdaşlygy has-da ösdürýär hem-de milli ileri tutulýan ugurlaryň we Durnukly ösüş maksatlarynyň netijeli durmuşa geçirilmegine ýardam berýär.Duşuşygyň ahyrynda gatnaşyjylar Türkmenistanyň we BMG-niň arasyndaky strategiki hyzmatdaşlygy has-da çuňlaşdyrmaga, durnukly ösüşi ilerletmäge, ilatyň abadançylygyny ýokarlandyrmaga we ýurduň halkara borçnamalaryny goldamaga taýýardyklaryny ýene-de bir gezek tassykladylar.
1 of 5
Press reliz
17 mart 2026
UNFPA sagdyn durmuş ýörelgesi we gender deňligi babatda meýletinçiler maksatnamasynyň jemleri boýunça seminar geçirdi
Meýletinçilik maksatnamasy Türkmenistanyň «Bedenterbiýe we sport hakyndaky» Kanunyna laýyklykda bedenterbiýe medeniýetini kemala getirmekden, şeýle hem ýaş ýigitleri we ýetginjekleri maşgalada birek-birege sarpa goýmak gatnaşyklaryny ilerletmäge gönükdirilendir. Iki günlük seminar Türkmenistanyň Bedenterbiýe we sport baradaky döwlet komiteti bilen bilelikde 2026–2027-nji ýyllar üçin bilelikdäki Iş meýilnamasynyň çäklerinde gurnaldy.Aşgabat şäherindäki BMG-niň binasynda geçirilen duşuşygyň dowamynda bäş welaýatdan we Aşgabat şäherinden gelen meýletinçiler hem-de tälimçiler geçen döwürde her bir şäherde alnyp barlan işleriň netijeleri barada giňişleýin gürrüň berdiler. Çärä gatnaşyjylar deňsizlige eltýän oňaýsyz jemgyýetçilik kadalaryny üýtgetmäge meýletinçiler herketiniň goşýan goşandyna seljerme berdiler we sport gurşawynda sagdyn durmuş ýörelgelerini ornaşdyrmagyň netijeliligine baha berdiler.Seminarda welaýatlarda okuwlar geçirilende meýletinçileriň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklaryny we böwetlerini ýüze çykarmak boýunça geçirilen interaktiw sessiýalara aýratyn üns berildi. Toplanan tejribä esaslanyp, seminara gatnaşyjylar deň mümkinçilikler we birek-birege sarpa goýmak medeniýetini ilerletmegiň täze usullaryny işläp düzdüler, şeýle hem 2026-njy ýyl üçin çäreleriň meýilnamalaryny taýýarladylar. Bu başlangyçlar ýaş oglanlary gender deňligi meselelerine has işjeň çekmäge gönükdirilendir.
1 of 5
Press reliz
13 mart 2026
Merkezi Aziýanyň ýaş diplomatlary üçin ikinji sebit okuw maslahaty üstünlikli tamamlandy
Hepdäniň dowamynda ýaş diplomatlar nazary sapaklary, amaly maşklaryny, interaktiw ussatlyk sapaklaryny we piker alyşma duşuşyklary öz içine alan baý okuw maksatnamasyna gatnaşdylar. Bu çäreler gatnaşyjylaryň Birleşen Milletler Guramasynyň diplomatiýa ýörelgelerine, halkara hyzmatdaşlygyna we BMG-niň işine has çuň düşünmegini üpjün etdi. Maksatnamada halkara derejesindäki abraýly hünärmenler çykyş etdiler. Olaryň arasynda Beýik Britaniýanyň öňki ilçisi we Oksford uniwersitetiniň Trinity kollejiniň öňki prezidenti jenap Aýwor Roberts bolup, ol diplomatik protokol we diplomatik etiket boýunça sapaklary geçirdi. Şeýle hem Oksford uniwersitetiniň Jemgyýetçilik halkara hukugy boýunça professory Antonios Tzanakopoulos halkara hukugy we halkara hukuk ulgamy boýunça sessiýalara ýolbaşçylyk etdi.Okuw maksatnamasynyň esasy maksatlarynyň biri Merkezi Aziýanyň ýaş diplomatlarynyň arasynda uzak möhletli professional gatnaşyklary ösdürmekden ybarat boldy. Bilelikdäki okuwlar, toparlaýyn maşklar we sebit derejesindäki dialog arkaly gatnaşyjylar geljekde has netijeli hyzmatdaşlyga we diplomatik gatnaşyklaryň ösdürilmegine ýardam berjek professional gatnaşyklary pugtalandyrdylar. Okuw maksatnamasynyň soňky moduly “Diplomatiýa sungaty” ady bilen geçirildi. Oňa Özbegistanyň, Gazagystanyň, Täjigistanyň we Gyrgyzystanyň ilçileri, şeýle hem Türkmenistanyň Daşary işler ministriniň orunbasary we ÝUNESKO boýunça Türkmenistanyň Milli Komissiýasynyň Ýerine ýetiriji sekretary gatnaşdy. Çykyş edenler öz diplomatik tejribelerini, şahsy pikirlerini paýlaşyp, dogruçyllyk, tutanýerlilik, medeni düşünişmek we jemgyýete hyzmat etmek ýaly gymmatlyklaryň ähmiýetini aýratyn bellediler. Şeýle hem ýaş diplomatlaryň sebitde durnuklylygy, hyzmatdaşlygy we durnukly ösüşi öňe sürmekdäki möhüm ornuna ünsi çekdiler.Bu başlangyç Birleşen Milletler Guramasynyň we onuň hyzmatdaşlarynyň ýaş liderleriň indiki nesline maýa goýmak baradaky has giň ygrarlylygynyň bir bölegidir. Ýaş hünärmenleri amaly gurallar, seljeriş başarnyklary we sebit derejesindäki dialog mümkinçilikleri bilen üpjün etmek arkaly bu okuw Merkezi Aziýada has baglanyşykly, maglumatly we durnukly diplomatik jemgyýetiň kemala gelmegine goşant goşýar.
1 of 5
Press reliz
12 mart 2026
UNFPA we hyzmatdaşlar maşgaladaky zorlugyň öňüni almak boýunça konsultatiw seminar geçirdiler
Konsultatiw seminaryň dowamynda oňa gatnaşyjylar aýallaryň hukuklaryny goramak baradaky halkara we milli hukuk kadalaryny, şeýle hem ejir çekenleriň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin pudagara işleşmegiň mehanizmlerini ara alyp maslahatlaşdylar. Maşgalada zorluga baş goşýan erkekler bilen geçirilýän ýöriteleşdirilen düzediş işleriniň maksatnamalaryna aýratyn üns berildi. Bu maksatnamalar özüňi alyp barşyňy üýtgetmäge we maşgalada gaýtalanýan zorluk howpuny azaltmaga gönükdirilendir. Şeýle hem, seminara gatnaşyjylar ýüze çykýan ýagdaýa gözegçilik etmekde, maşgalalary berkitmekde hem-de maşgalada aýal-gyzlaryň we erkekleriň deňhukuklylygyny öňe sürmekde hukuk goraýjy edaralaryň we jemgyýetçilik hyzmatlary gulluklarynyň hyzmatdaşlyk etmeginiň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşdylar. *** Hanym Lori Mann - Hukuk ylymlarynyň doktory (Kolumbiýa uniwersitetiniň hukuk fakulteti). Ol BMG, ÝHHG we Ýewropa Geňeşi bilen hyzmatdaşlyk edip, dünýäniň dürli künjeklerinde hukuk goraýjy edaralar üçin okuw maksatnamalaryny we zorluk ulanýanlar bilen işleşmek ulgamlaryny işläp düzdi. Şeýle hem hanym Mann-yň Türkmenistanda, şol sanda 2026–2030-njy ýyllar üçin Gender deňligini üpjün etmek boýunça Milli hereketler meýilnamasyny taýýarlamakda bilmen goldawyny bermekde tejribesi bar. Häzirki saparynyň çäginde ol maşgala zorlugyny etmäge ýykgyn edýän adamlar bilen düzediş işlerini geçirmek üçin nusgawy maksatnamany döretmekde tehniki kömek berdi.Goşmaça maglumat üçin: Mehri Karakulowa, Gender deňligi we ýaşlar syýasaty babatyndaky meseleleri boýunça bolüm müdiri, karakulova@unfpa.org.
1 of 5
Press reliz
11 mart 2026
Zenanlaryň liderligi dürli nukdaýnazardan bellendi
Aşgabat, 2026-njy ýylyň 10-njy marty — Halkara zenanlar güni mynasybetli Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynda (DIM-niň HGI) “Zenanlaryň liderligi dürli nukdaýnazardan bellemek” atly ýokary derejeli dialog geçirildi. Çärä diplomatlar, hökümetiň ýokary wezipeli wekilleri we ýokary okuw jaýlarynyň talyplary gatnaşdylar.Duşuşyk Türkmenistandaky Birleşen Milletler Guramasynyň Hemişelik utgaşdyryjysy jenap Dmitriý Şlapachenko tarapyndan alnyp baryldy we zenan ýolbaşçylar bilen ýaş zenan gatnaşyjylaryň arasynda açyk we erkin pikir alyşmak üçin amatly meýdança döretdi. Söhbetdeşlik görnüşinde guralan çäre liderlik, deňlik we ýaş zenanlaryň ýurduň geljegini kemala getirmekdäki orny baradaky açyk dialogy höweslendirdi. Çäräni açyp çykyş eden Türkmenistanyň daşary işler ministriniň orunbasary hanym Mähri Bäşimowa zenanlaryň we gyzlaryň mümkinçiliklerini giňeltmegiň, aýratyn-da bilim, başarnyklary ösdürmek we liderlik mümkinçilikleri arkaly goldamagyň ähmiýetini belledi. Ol ýaş zenanlaryň uly maksatlary goýup, üstünlikli hünär ýoluny saýlamagyny goldamak diňe bir milli ösüşe däl, eýsem has giň gerimli we durnukly jemgyýetiň kemala gelmegine hem goşant goşýandygyny aýtdy. Liderlik baradaky dialoga Pakistanyň ilçisi doktor Faryal Legari, Palestinanyň ilçisi hanym Rana Abu Hijleh, ÝUNESKO boýunça Türkmenistanyň Milli Komissiýasynyň Ýerine ýetiriji sekretary hanym Çynar Rustamowa we BMG-niň Ösüş Maksatnamasynyň Türkmenistandaky hemişelik wekili hanym Narine Sahakýan gatnaşdylar. Ara alnyp piker alyşmada çykyş edenler liderlige alyp baran şahsy ýoluny ýatlap, diplomatiýada we döwlet hyzmatynda zenan hökmünde ýüzbe-ýüz bolan kynçylyklary hem-de olaryň üstünlik ýoluna täsir eden tejribelerini paýlaşdylar.Söhbetdeşligiň dowamynda liderlige barýan ýol, zenan ýolbaşçylaryň ýüzbe-ýüz bolýan päsgelçiliklerini ýeňip geçmek, şeýle hem zenan ýolbaşçylygynyň durnukly ösüşi, parahatçylygy we jemgyýetde giňişleýin gatnaşmagy ilerletmekdäki orny ýaly birnäçe möhüm meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Çykyş edenler ýaş zenanlaryň täze nesliniň has adalatly geljegi üpjün etmekde möhüm orun eýelejekdigini aýratyn nygtadylar. Çäräniň ahyrynda jenap Şlapachenko çykyş edenlere we gatnaşyjylara ylham beriji goşantlary üçin minnetdarlyk bildirip, ýaş zenanlary ynam we tutanýerlilik bilen ýolbaşçylyk rollaryna ymtylmaga çagyrdy.Her ýylyň 8-nji martynda bellenilýän Halkara zenanlar güni zenanlaryň gazanan üstünliklerini baýram edýär, gender deňligini üpjün etmek we ähli zenanlaryň hem-de gyzlaryň mümkinçiliklerini giňeltmek ugrunda ösüşi çaltlandyrmaga çagyrýar.
1 of 5
Soňky serişdeler
1 / 11
Serişdeler
20 aprel 2026
Serişdeler
30 maý 2025
Serişdeler
02 maý 2024
1 / 11