Soňky
Press reliz
01 oktýabr 2026
BMG metan zyňyndylaryny azaltmak we energetika pudagyny döwrebaplaşdyrmak üçin maýa goýumlaryny çekmegiň ýoluny görkezdi
Has köp öwrenme
Press reliz
01 oktýabr 2026
BMG Türkmenistanyň Maýa goýum forumynda durnuklylygy pugtalandyrmak, ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmak we ilatyň abadançylygyny ýokarlandyrmak üçin maýa goýumlarynyň ähmiýetini nygtaýar
Has köp öwrenme
Waka
29 sentýabr 2026
Hemmämiz geljege öz goşandymyzy goşýarys
Has köp öwrenme
Soňky
Durnukly ösüşüň maksatlary Türkmenistanda
Durnukly Ösüş Maksatlary global derejede garyplygy ýok edip, ýer ýüzüniň daşky gurşawyny gorap we ähli ýerde adamlaryň parahatçylykda we abadançylykda ýaşamagyny üpjün etmek üçin işleri geçirmäge çagyrýar. Bu bolsa BMG-nyň Türkmenistandaky maksatlary bolup durýar.
Press reliz
30 iýun 2026
United Nations and Government of Turkmenistan discuss monitoring of Human Rights Commitments
The meeting organized by the UN Resident Coordinator’s office jointly with the Institute of State, Law and Democracy of Turkmenistan and OHCHR as a technical lead from the UN side brought together key ministries, state agencies, including ministries of labour, education, justice, finance and economy, migration and statistics, as well as the Parliament (Mejlis), the Ombudsperson’s Office and law enforcement agencies, and UN partners to explore methodologies for assessing progress on implementation of UPR recommendations supported by Turkmenistan. During the fourth UPR cycle in November 2023, Turkmenistan received 228 recommendations from UN Member States and expressed support for 146 of them, demonstrating a strong commitment to advancing human rights. Building on this commitment, the United Nations and the Government of Turkmenistan included a dedicated UPR-related indicator in the United Nations Sustainable Development Cooperation Framework (UNSDCF) for 2026–2030. This indicator will measure progress in the implementation of supported recommendations and, thus, requires setting a baseline and target. It was specially noted that Turkmenistan was the first country to include such indicator in the Cooperation Framework and, thus, presented a good practice of integrating Huma Right mechanisms in strategic cooperation documents of the United Nations with UN member states. These consultations focused on identifying credible, evidence-based and consistent methodologies to assess the implementation status of these recommendations. Discussions also highlighted how such methodologies can support national planning, monitoring, and reporting processes on human rights.The agenda included an overview of the UPR recommendations, presentations on relevant observations by the supervisory bodies of the International Labour Organization (ILO), and an initial exchange on possible approaches to establishing baseline and target values for the agreed indicator. The participants emphasized the importance of coordinated action, reliable data, and inclusive approaches in tracking progress on human rights commitments. The outcomes of the meeting will inform the development of a robust framework for monitoring the implementation of UPR recommendations under the UNSDCF 2026–2030.The United Nations remains committed to supporting Turkmenistan in strengthening national capacities for human rights implementation, monitoring and reporting, in line with international standards and the country’s development priorities.
1 of 5
Press reliz
23 iýun 2026
High-Level Dialogue in Turkmenistan Explores Water Scenarios and Food Security Risks
Held in the format of a hardtalk, the dialogue, titled “Water Scenarios & Foresight for Turkmenistan (2026–2050)”, explored long-term water availability trends and water resource management in Turkmenistan at times of uncertainty and their impact on the country’s development trajectory across various domains through forward-looking scenario analysis with the aim to identify coordinated responses to emerging risks. Opening the session, Mr. Dmitry Shlapachenko, UN Resident Coordinator in Turkmenistan, emphasized that water management is not only a sectoral issue but a cross-cutting driver of economic, social, and environmental outcomes. Changes in water availability, he noted, have direct implications for agriculture, employment, income, and ecosystems, underscoring the need for integrated and forward-looking policy approaches. The event served a dual purpose: as a capacity-building exercise that for the first time introduces strategic foresight and scenario planning to the national partners, and as a policy dialogue to support joint decision-making in response to water-related risks facing Turkmenistan in the coming decades. The UN consultants presented the methodological toolkit and findings of the analysis where Turkmenistan's water situation can be potentially heading, shared plausible scenarios (business as usual, moderate and optimistic) with changes cascading through dependent sectors, and suggested follow-up adaptation actions and adjustments both in UN programming and Government measures including improved water governance, enhanced efficiency measures, and better alignment of policies, investments, and institutional frameworks. Having examined different scenarios across nexus domains up to 2050, the hardtalk participants recognized that future water challenges will depend not only on resource availability, but also on the efficiency of water use, cross-sectoral coordination, and investment choices. They also highlighted the practical benefits of strategic foresight and scenario planning for policy making and long-term sustainable development, as well as the need for the continuous capacity building in this area. On their part, the UN agencies, including UNDP, FAO, UNOPS, UNESCO, UNECE, UNEP, and the World Bank shared their perspectives on current initiatives and potential areas for strengthened collaboration, including under the auspices of the Regional Center for Climate Change Technologies in Central Asia to be established by the Government of Turkmenistan. The meeting concluded with agreement on developing a joint roadmap and conducting a follow-up meeting to review scenarios and related indicators in an integrated manner.The United Nations reaffirmed its commitment to supporting Turkmenistan in advancing inclusive, evidence-based, and forward-looking water governance, in line with national priorities and the Sustainable Development Goals.
1 of 5
Press reliz
18 iýun 2026
Türkmenistan DÖM-ler boýunça maglumat hasabatlylygyny tehniki maslahat arkaly pugtalandyrýar
Duşuşyga Maliýe we ykdysadyýet ministrligi hem-de Döwlet statistika komiteti ýaly esasy döwlet edaralarynyň wekilleri, şeýle hem resmi statistiki maglumatlaryň taýýarlanylmagyna we hasabatlylygyna gatnaşýan pudaklaýyn ministrlikleriň we edaralaryň wekilleri gatnaşdylar.Maslahat 2027-nji ýylda Durnukly ösüş boýunça Ýokary derejeli syýasy forumda hödürlenjek Türkmenistanyň üçünji Meýletin milli synyna taýýarlyk işleriniň çäklerinde geçirildi.Gatnaşyjylar DÖM maglumatlary boýunça 25-den gowrak görkezijä degişli hasabatlylykda bar bolan boşluklary we tapawutlary ýüze çykarmaga, şeýle hem milli statistika ulgamlary bilen ählumumy hasabatlylyk çarçuwalarynyň arasyndaky sazlaşygy pugtalandyrmaga gönükdirilen tehniki pursatlary ara alyp maslahatlaşdylar. Halkara hyzmatdaşlar, şol sanda Halkara Telekommunikasiýa Bileleşigi, Halkara Zähmet Guramasy, BMG-niň Azyk we oba hojalyk guramasy, Bütindünýä banky hem-de Halkara Walýuta Gaznasy, onlaýn gatnaşyp, bilimlerini we tejribelerini paýlaşdylar.Duşuşyk milli edaralar bilen halkara guramalarynyň arasynda gepleşik geçirmek üçin meýdança bolup hyzmat etdi we DÖM-leriň gözegçiliginde utgaşdyrmagyň, maglumat hiliniň hem-de metodologik sazlaşygyň gowulandyrylmagyna ýardam berdi.Birleşen Milletler Guramasy Türkmenistanyň milli statistika mümkinçiliklerini pugtalandyrmakda we 2030-njy ýyla çenli Durnukly ösüş boýunça Gün tertibini durmuşa geçirmekde goldaw bermegini dowam etdirmäge ygrarlydygyny tassyklaýar.
1 of 5
Press reliz
16 iýun 2026
Turkmenistan launches rollout of Third Voluntary National Review on SDGs
The event was co-hosted by the Ministry of Foreign Affairs and the Ministry of Finance and Economy of Turkmenistan, jointly with the UN Resident Coordinator’s Office and The United Nations Development Programme (UNDP).Opening the meeting, the United Nations Resident Coordinator in Turkmenistan emphasized the importance of launching of the third VNR preparation process as a key milestone in advancing the 2030 Agenda for Sustainable Development. “We welcome the decision of the Government of Turkmenistan to present its third Voluntary National Review at the High-Level Political Forum next year, including progress across all 17 Sustainable Development Goals. This demonstrates the country’s strong commitment to the 2030 Agenda, as well as to transparency and accountability,” said the UN Resident Coordinator.Turkmenistan already has significant experience in doing VNRs in 2019 and 2023 demonstrating strong results towards the 2030 Agenda. The participants noted that the third VNR presents an important opportunity to reflect on achievements, assess remaining challenges, and identify priorities for accelerating progress towards the Goals. Discussions highlighted the critical role of high-quality, timely and disaggregated data as the foundation for evidence-based policymaking and effective SDG implementation. The participants emphasized the need to further strengthen national statistical systems and analytical capacities to support monitoring, reporting and informed decision-making.Building on the successful collaboration during the preparation of the previous VNRs, the United Nations Development Programme (UNDP), providing an important platform for the UN system to engage with the Government of Turkmenistan throughout the third VNR, has committed to provide comprehensive technical expertise, policy advisory services, data analysis and support for inclusive multi-stakeholder engagement through the fourth phase of the joint project “Platform for SDG Implementation” Leveraging national and international expertise, the project will support a robust, participatory and evidence-based review process aligned with global VNR guidelines and international best practices.The speakers at the event also emphasized the importance of financing for sustainable development, including mobilizing domestic resources and directing strategic investments toward human capital development, economic transformation, and environmental sustainability. The principle of “leaving no one behind” was underscored throughout the discussions, with particular attention to integrating gender equality and the inclusion of persons with disabilities into all aspects of the review process.The round table further highlighted that the VNR should serve not only as a reporting exercise but also as a forward-looking strategic document addressing national risks, including climate and socio-economic challenges, and supporting long-term, sustainable development planning.During the event, the participants engaged in thematic sessions focusing on the VNR preparation roadmap and international experience, statistical reporting on the SDGs, and methodologies for strengthening the analytical content of the review, such as UNESCAP tools of LNOB analysis and SDG Tracker.The meeting concluded with a call for active participation and inclusive engagement of all stakeholders to ensure the VNR process is open, collaborative, inclusive and impactful for the people of Turkmenistan. Participants also discussed and agreed on the next steps in the VNR preparation process, ensuring a clear roadmap moving forward.
1 of 5
Press reliz
04 iýun 2026
Bütindünýä Daşky Gurşawy Goramak Günüsiniň öňüsyrasynda Türkmenistanda çagalar howa boýunça interaktiw okuw çäresine gatnaşdylar
BMG-niň Türkmenistandaky edarasy tarapyndan Türkmenistanyň Bilim ministrligi bilen bilelikde, Halkara Zähmet Guramasynyň (HGT), BMG-niň daşky gurşaw maksatnamasy, BMG-niň Ösüş Maksatnamasynyň (BMGÖM), BMG-niň Çagalar Gaznasynyň (ÝUNISEF), BMG-niň Ilat Gaznasynyň (UNFPA) we Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň (BSGG) gatnaşmagynda gurnalan çäre Gökderedäki “Ýaşlyk” çagalar dynç alyş merkezinde geçirildi. Çärä howanyň üýtgemegi we daşky gurşawy goramak meselelerine bagyşlanan interaktiw okuw maksatnamasyna gatnaşan 10–12 ýaş aralygyndaky 30 çaga gatnaşdy. Bütindünýä daşky gurşawy goramak güni daşky gurşaw meseleleri boýunça habardarlygy ýokarlandyrmak we hereket etmäge çagyrmak üçin BMG-niň esasy dünýä platformasydyr. Şunuň bilen baglylykda, çäre çagalaryň howanyň üýtgemeginiň sebäpleri we netijeleri baradaky düşünjelerini giňeltmäge hem-de ýaşlykdan daşky gurşawa jogapkärçilikli garaýşy ösdürmäge gönükdirildi.Maksatnama çykyşlary we amaly sapaklary öz içine aldy. Gatnaşyjylar BMG-niň howanyň üýtgemegine garşy göreş boýunça alyp barýan işleri bilen tanyşdylar. Çäräniň esasy bölekleriniň biri BMGÖM tarapyndan işlenip taýýarlanan “Howa Gutusy” (“Climate Box”) interaktiw okuw toplumynyň tanyşdyrylmagy we ulanylmagy boldy. Bu toplum oýunlar we amaly maşklar arkaly howa boýunça bilimi elýeterli hem-de gyzykly etmäge gönükdirilendir. Çagalar toparlarda işläp, “Howa Gutusynyň” kömegi bilen geçirilen interaktiw okuwlara gatnaşdylar. Olar howanyň üýtgemegi, durnukly ösüş we daşky gurşawy goramak ýaly meseleleri gyzykly we hyzmatdaşlyga esaslanan görnüşde öwrendiler. Şeýle-de bu çäreler gatnaşyjylaryň toparlaýyn işlemek we aragatnaşyk başarnyklarynyň ösdürilmegine ýardam berdi.Çäre toparlaryň öz işleriniň netijelerini tanyşdyrmagy, interaktiw oýunlar we gatnaşyjylaryň işjeňligini hem-de höwesini ykrar edýän sowgatlary gowşurylyş dabarasy bilen tamamlandy.Şeýle başlangyçlaryň üsti bilen BMG-niň Türkmenistandaky edarasy ekologik habardarlygy ýokarlandyrmak, ýaşlaryň mümkinçiliklerini giňeltmek we has durnukly geljek üçin bilelikdäki hereketleri höweslendirmek boýunça tagallalary goldamagyny dowam etdirýär. ***“Howa Gutusy” (“Climate Box”) - Gündogar Ýewropa, Merkezi Aziýa we Günorta-Gündogar Aziýa ýurtlarynda howa bilimini ösdürmäge gönükdirilen BMGÖM-iň sebit taslamasydyr. Bu interaktiw okuw toplumy çagalary we ýaşlary howanyň üýtgemegi baradaky bilimleri öwrenmäge çekýär hem-de olary howa hereketlerine gatnaşmaga höweslendirýär. Ilkibaşda milli başlangyç hökmünde döredilen taslama häzirki wagtda birnäçe dilde elýeterli bolan we ýerli bilim şertlerine laýyklaşdyrylan halkara platforma öwrüldi.Taslamanyň Türkmenistanda durmuşa geçirilmegi Türkmenistanyň Hökümetiniň we hyzmatdaşlaryň, şol sanda howa bilimi boýunça başlangyçlaryň ösdürilmegini goldaýan Russiýa Federasiýasynyň Trast Gaznasynyň goldawy bilen mümkin boldy.
1 of 5
Waka
29 sentýabr 2026
Hemmämiz geljege öz goşandymyzy goşýarys
Bu hekaýa BMG-Meýletinçi Maksatnamasy tarapyndan taýarlandy.“Hiç kim size halkara işiniň iň kyn bölekleriniň biriniň iş ýüki däldigini aýtmaýar. Iň kyn zatlaryň biri daşary ýurtda özüňi rahat duýmagy öwrenmekdir. Meniň pikirimçe, hut şonuň üçinem bu iş meniň üçin şeýle uly ähmiýete eýe” diýip, Rouz Lagrot aýdýar. “Çäklendirmeler sizi her bir ädimi has oýlanyşykly etmäge, aragatnaşyk saklamagyň başga ýollaryny tapmaga, kärdeşleriňize daýanmaga, ara alyp maslahatlaşylýan meseleleriň başynda öz ornuňyza mynasyp bolmaga mejbur edýär.”Köp adamlar üçin daşary ýurtda işlemek gyzykly taslamalar, halkara syýahatlar we täze mümkinçilikler bilen baglanyşyklydyr. Rouz üçin bolsa bu, töwereginde bolup geçýän gürrüňlere zordan düşünip bilýän ýurduna gelmegi hem aňladýardy. Rouz BMG-niň Türkmenistandaky Hemişelik utgaşdyryjysynyň edarasynda howanyň üýtgemegi boýunça hünärmen hökmünde işleýän BMG halkara meýletinçisidir. Onuň Fransiýa tarapyndan maliýeleşdirilýän işi howanyň üýtgemegi meselesine gönükdirilendir. Emma 2025-nji ýylyň oktýabrynda Aşgabat şäherine iki ýyllyk işe gelmezinden has öň onuň ýoly eýýäm birnäçe ýurtlardan we düýbünden dürli iş ugurlaryndan geçipdi.“Meniň bu ýere gelen ýolum göni däldi. Men howanyň üýtgemegi sebäpli ýüze çykýan migrasiýa meselesine üns berip, konfliktleriň çözgüdini öwrenýärdim. Bu bolsa meni Senegaldaky jemgyýetleriň durnuklylygy boýunça iş alyp barýan tejribe programmasyna getirdi. Men howanyň üýtgemeginiň diňe daşky gurşaw bilen bagly mesele däldigine öz gözüm bilen şaýat boldum; bu adamlaryň durmuş üpjünçiligi, durnuklylyk we göçmäge mejbur bolýan adamlar bilen hem baglanyşykly.”“Soňra Nýu-Ýorkdaky BMG-niň Baş edarasynda jynsy ekspluatasiýanyň we zorluklaryň öňüni almak (PSEA) boýunça tejribe geçdim. Ilkibaşda bu iş öňki tejribäm bilen baglanyşyksyz ýaly görünýärdi, ýöne soňra bu meseleleriň hemmesiniň özara baglanyşyklydygyna düşündim. Howanyň üýtgemegi sebäpli göçmäge mejbur bolan adamlar zorluklara we hyýanatçylykly hereketlere has ejiz bolup bilerler. Adama gönükdirilen çemeleşme olaryň ýüzbe-ýüz bolýan ähli töwekgelçiliklerini görmegi aňladýar. Fransiýa tarapyndan maliýeleşdirilýän we BMG-niň Hemişelik utgaşdyryjysynyň edarasyndaky bu BMG-niň meýletinçisi wezipesini görenimde, özüme iň laýyk işiň şudygyna düşündim. Türkmenistandaky beýleki BMG edaralary bilen işleşmek arkaly bu dürli ugurlaryň ählisini birleşdirmäge mümkinçilik döreýär. Işe başlan günümden bäri PSEA boýunça esasy jogapkär bolmak we BMG-niň Ýurt boýunça toparynda jogapkärçilik medeniýetini ösdürmäge ýardam bermek ýaly goşmaça wezipeleri hem ýerine ýetirip başladym” diýip ol sözüni dowam edýär.Emma onuň ýüzbe-ýüz bolan iň uly kynçylygy howanyň üýtgemegi syýasaty ýa-da BMG-niň utgaşdyrmasy bilen kän bir bagly däldi.Rouz rus ýa-da türkmen dillerinde geplemeýär. “Her bir kynçylyk meni öz gymmatymy täzeden gözden geçirmäge ruhlandyrýar. Belki, men her bir gürrüňe goşulyp bilmerin, ýöne maňa söz bermek üçin mümkinçilik döredilende, şol mümkinçiligi peýdaly ulanmaga çalyşýaryn. Men ýerli dilleri bilmeýärin we bu päsgelçilik hakykatdanam duýulýar. Men gatnaşsam peýdaly boljak gürrüňleriň daşynda galýaryn; rus dilinde geçirilýän ýygnaklarda oturýaryn we aýdylýan her alty sözden diňe birine düşünýärin” diýip belleýär.Käbir adamlar üçin bu ýagdaý özüňi ýalňyz duýmaklyga sebäp bolup bilerdi. Rouz üçin bolsa bu has ünsli diňlemäge, uýgunlaşmaga we goşant goşmagyň täze ýollaryny tapmaga mümkinçilik boldy.Bu tejribe onuň edýän işiniň täsiri baradaky garaýşyny hem üýtgetdi. “Men netijäniň görünýän ýerini görmegi halaýan adamlaryň biri. Ýöne bu iş maňa iň möhüm işleriň käbiriniň netijeler görünmezden has öň amala aşyrylýandygyny öwretdi. Käwagt siz aýlap bir zady döredýärsiňiz, soň bolsa ony başga biri tamamlaýar.”Rouz: “Bu-da adaty zat” diýip belleýär.“Käwagt garaşylýan zatlaryň agramyny öz üstümde duýýaryn. Doly maliýeleşdirilýän halkara wezipede işlemek ajaýyp mümkinçilik, şonuň üçin köplenç özüme: “Men ýeterlik iş edýärinmi?“ diýip soraýaryn. Soňra hiç kimiň ulgamy ýeke özi üýtgedip bilmeýändigini ýatlaýaryn. Biz hemmämiz diňe öz goşandymyzy goşýarys.”Rouzyň işiniň uly bölegi adamlara howanyň üýtgemegine öz durmuşlary bilen baglanyşykly görnüşde düşünmäge kömek etmekden ybarat. Ol tehniki prezentasiýalara daýanmagyň deregine köplenç oýunlardan we interaktiw okuw gurallaryndan peýdalanýar. “Aragatnaşyk üçin dogry usuly tapmak, dogry diňleýjini tapmagy hem aňladýar. Şonuň üçin işimiň köp bölegi ýaşlara we jemgyýetlere gönükdirilendir. Men köplenç “Klimat Fresk” — howa bilen baglanyşykly meseleler boýunça fransuz oýun görnüşindäki okuw guraly — we BMGÖM-iň “Klimat gutusy” ýaly interaktiw gurallary ulanyp, okuw sapaklaryny geçirýärin. Howa bilen baglanyşykly bu wiktorinalar we oýunlar dil päsgelçiligini ýeňip geçmäge, çylşyrymly ekologik meseleleri kiçi ýaşly çagalardan başlap ýetginjeklere çenli hemmeler üçin düşnükli etmäge kömek edýär” diýip, ol gürrüň berýär.“Bu ýerdäki ýaşlaryň howanyň üýtgemegi barada habardarlylygy eýýäm örän ýokary. Ýöne bu oýunlar olara daşky gurşawdaky üýtgeşmeler bilen jemgyýetçilik täsirleriniň arasyndaky baglanyşygy görmäge kömek edýär. Bu zehinli ýaşlar bilen aragatnaşyk etmek meniň sözlerime düýbünden başgaça ähmiýet berýär.”Rouz ýaş BMG meýletinçisi hökmünde diňlemäge we öwrenmäge umyt baglap geldi. Soňra ol özüne hiç wagt göz öňüne getirmedik ýygnak otaglarynda — BMG edaralarynyň ýolbaşçylarynyň we hökümet ministrleriniň ýanynda oturyp başlady. Ilkibaşda ol özüniň bu ýere näme goşup biljekdigini sorag astyna alýardy. Kärdeşleriniň goldawy bilen ol hut daşardan gelýän garaýşynyň öz pikirini diňlemäge mynasyp edýän aýratynlykdygyna düşünip başlady. Bu pursatlar oňa goşant goşmagyň hemişe otagdaky iň tejribeli adam bolmakdan ybarat däldigini öwretdi.Käwagt bu başgaça sorag bermekden, täze garaýşy paýlaşmakdan ýa-da başgalara meselä başgaça garamaga kömek etmekden ybarat bolýar.Rouz Türkmenistanda geçiren döwründe özi üçin iň möhüm bolan zatlar barada oýlananda, gürrüňini taslamalardan ýa-da syýasatdan başlamaz. Ol adamlar barada gürrüň berýär.“Meni öňe alyp barýan zat — adamlar. Öz bilimlerini sahylyk bilen paýlaşýan kärdeşler. Öz jemgyýetlerinde oňyn özgerişlere işjeň gatnaşýan ýaşlar. Çözgüdiň bir bölegi bolup biljekdiklerine düşünenlerinde gözleri ýanyp duran talyplar. Hut şeýle pursatlar maňa näme üçin bu ýere gelendigimi ýatladýar.”Rouz diline düşünmän gelen ýurdunda ýene bir zada düşündi: aragatnaşyk diňe aýdýan sözleriňiz bilen çäklenmeýär. Käwagt aragatnaşyk diňlemekden, öwrenmekden we öz ornuňyzy tapýançaňyz her gün gelip, işe gatnaşmakdan başlanýar.Belki, meýletinçileriň iň gowy başarýan zady hem şudur. Olar ähli jogaplary bilýänçä garaşmaýarlar. Muňa garamazdan, işe gelýärler we gatnaşýarlar. Ädimme-ädim bolsa has uly bir zat emele gelip başlaýar.
1 of 5
Waka
03 iýun 2026
Has gowy elýeterlilik — has gowy durmuş: ýaýran sklerozly näsaglar üçin mugt dermanlar
Meniň gyzymyň ady Myahri. Ol 1991-nji ýylda doguldy. 30 ýaşyna çenli ol adaty, işjeň gyzdy – meýilnama düzýärdi, işleýärdi, arzuw edýärdi. Kesel barada nädip bildikHemmesi birden başlady. Mähri görüşinden şikaýat edip başlady: "Eje, men çep gözümde gowy görüp bilmeýärin - perde bar ýaly". Islendik eje ýaly, men hem kompýuter we telefon diýip aýtmak isledim. Ýöne men ony gözlerini barlatmak üçin saglyk merkezimizdäki oftalmologa gitmäge ynandyrdym. Lukman hiç hili kynçylyk tapmady.Birnäçe günden soň, Mähri çep golunda duýgyny düýbünden ýitirdi. Men onuň ynamsyzlyk bilen bir käse alyp, eliniň başga birine degişlidigini - uýuşýandygyny, özüniňki däldigini aýdýandygyny ýadymda. Ol eşikleri, gündelik zatlary, hatda iýmiti ele almakda kynçylyk çekip başlady. We geň galdyryjy zat, onuň goly agyrmady; ol diňe düýbünden uýuşýardy. Soňra onuň çep aýagy bilen hem şol bir zat boldy. Gyzym indi özbaşdak ýöräp bilmeýärdi - diwarlara ýa-da maňa ýapyşyp, her birnäçe ädimde saklanmaly boldy.Gyzyma seretdim we ony tanamadym. Ýaňy-ýakynda ol gülüp, işleri bilen meşgullanýardy - indi bolsa goldawsyz hajathana hem ýöräp bilmeýärdi. Gijelerine uklap bilmedim, pikir etdim: bu nähili kesel?Biz Aşgabada, S.A. Nyýazow adyndaky Bejeriş we maslahat merkezine gitdik. Ol ýerde, 2021-nji ýylda gyzyma ýaýran skleroz kesel kesgidi goýuldy. Ilki bilen men munuň näme aňladýandygyny doly düşünmedim - diňe çaşdym.Belli boluşy ýaly, ýaýran skleroz bedeniňiziň immun ulgamynyň ýalňyşlyk bilen beýni we oňurga ýiligindäki nerwleriň gorag örtügine hüjüm etmegidir. Netijede, nerwler bilen bedeniň arasyndaky baglanyşyk bozulýar. Beýni indi hereketi dolandyryp bilmeýär. Ýaýran skleroz dünýäde takmynan 2800 adamyň birinde duş gelýär. Çagaňyzyň şolaryň biri boljakdygyny hiç haçan pikir etmeýärsiňiz.Men gyzymyň geljegi gurmak mümkinçiligini ýitirmeginden gaty gorkýardym. Garaňky düýşlerimKesel kesgitlenenden soň, men asla uklamadym. Ýatyp pikir edýärdim: gyzym bary-ýogy 30 ýaşynda we ol indi ýöräp bilmeýär. Indi näme? Maýyp arabasy? Ol hemişelik ýalňyz galarmy? Men ýok wagtym oňa kim sereder? Meni gorkuzan zat maýyplygyň özi däl-de, geljegiň näbelliligidi. Onuň haçan we näçe derejede erbetleşjekdigini bilmeýärdim. Gyzymyň gün-günden solýandygyny görmekden gorkýardym we bu barada hiç zat edip bilmedim.Soňra, Aşgabatda garaşylmadyk bir zat boldy: Saglygy goraýyş ministrligi bilen BMGÖM-niň arasyndaky ýokanç däl we seýrek duş gelýän kesellere garşy göreşmek boýunça bilelikdäki taslama Türkmenistanda işe girizildi. Bu taslamanyň çäginde gyzym mugt bejergi almaga hukukly.Gulaklaryma ynanmadym. Skleroz dermanlary dünýäde iň gymmat dermanlaryň biridir. Olar bize döwletiň hasabyna mugt berjek bolýardylarmy? Adatça, derman ýylda iki gezek berilýär, ýöne bu uzak möhletli bejergi, ömürlik bolmasa. Türkmenistanda bir flakonuň bahasy 3000 dollardan 4000 dollara çenli. Eger ýylda iki sany inýeksiýa satyn almaly bolsak, maliýe agyrlygyny göz öňüne getirip bilersiňizmi? Saglygy goraýyş ministrligi we BMGÖM taslamasy: Hemmeler üçin dermanlar2021-nji ýylda BMGÖM we Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi (TSGDSM) Türkmenistanda ýokanç däl keselleriň gözegçiligini güýçlendirmek taslamasynyň ilkinji tapgyryny başladylar. TSGDSM bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk edip, BMGÖM ýürek-damar kesellerinden, howply täze döreme, diabet, dowamly dem alyş ýollarynyň kesellerinden we beýleki ýokanç däl kesellerden ejir çekýän näsaglar üçin 120-den gowrak möhüm dermanyň mugt satyn alynmagyny we paýlanylmagyny üpjün etdi.Deň elýeterliligi üpjün etmäge gönükdirilen taslama ähli derejelerde - başlangyç, ikinji we üçünji derejeli - saglygy goraýyş edaralaryny, şol sanda çetki etraplarda hem öz içine aldy. Şeýle hem, ol gender aýratynlygy boýunça saglygy goraýyş zerurlyklaryny çözdi, döş we boýun howply täze döreme, endokrin bozulmalary we ene saglygyny maksatly bejermek üçin dermanlar bilen üpjün etdi.Mähriniň ejesiniň aýtmagyna görä, şeýle möhüm kömek onuň göz öňüne getirmeginden daşarydy - ýöne şu gün bu taslamanyň kömegi bilen ol Türkmenistan boýunça müňlerçe maşgala üçin hakykata öwrüldi. Sagalma ýolyBiz Aşgabada hasaba alyndyk. Bize okrelizumab dermany berip başladylar. Lukmanlar onuň nähili işleýändigini düşündirende - we men ony soňra özüm okanymda - bu ylmy fantastikadan çykan zat ýalydy. *Derman gandaky immun öýjüklerini tapýar, olar ýalňyşlyk bilen hassanyň nerw öýjüklerine hüjüm edýärler we olary ýuwaşlyk bilen işletmeýärler. Şol bir wagtyň özünde, immun ulgamynyň galan bölegi adaty işlemegini dowam etdirýär. Başgaça aýdylanda, ol ÝS-i bejermeýär ýa-da bar bolan zeperi düzetmeýär, ýöne nerw ulgamyny täze hüjümlerden goraýar we keseliň ösmegini togtadýar. Mähri indi üç gezek sanjym aldy. Umyt edýärin, oňa dördünjisini bereris. Men netijelerini öz gözlerim bilen görüp bilýärin. Gyzym uýgunlaşdy: ol ýene-de çep gözünden görüp bilýär - öňküsi ýaly aýdyň däl, ýöne bulanyklyk ýitip gitdi. Çep golundaky we aýagyndaky uýuşma asla duýulmaýar. Ol goldawsyz - özi ýöreýär. Ol ýene ýylgyrýar we durmuşy üçin meýilnamalar düzýär.Her gün ýanymda göterýän näbellilik gorkusy ýok boldy. Gyzym doly durmuşda ýaşar. Ol maňa hemişelik garaşly bolmaz. Bir kiçijik arzuwDogrusyny aýtsam, durmuşymyzy has-da gowulandyrjak bir zat bar. Häzirki wagtda biz diňe Aşgabatda sanjym alyp bilýäris we bu amal birnäçe sagat damardan damja damdyrmagy talap edýär. Emma biz Lebap welaýatynda ýaşaýarys - bu biziň üçin örän uzak ýol we gyzym syýahat etmekde kynçylyk çekýär. Mundan başga-da, ol ýeke özi syýahat edip bilmeýär; kimdir biriniň oňa kömek etmek we seretmek üçin golaýda bolmagy hökman gerek. Bu goşmaça çykdajylar diýmekdir. We biz ähli zady öýde galdyrmaly bolýarys.Eger biz öz welaýatymyzda - iň bolmanda merkezi hassahanada - şol bir sanjymlary alyp bilsek, men iki esse bagtly bolardym. Bu gyzym üçin we maliýe taýdan aňsat. Men okrelizumabyň häzir deri astyna sanjym hökmünde hem elýeterlidigini bilýärin - ol bary-ýogy birnäçe minut wagt alýar we welaýatda aňsatlyk bilen berlip bilner. Men bu taslama arkaly berilýän dermanlaryň köpüsiniň welaýatlarda eýýäm elýeterlidigini bilýärin. Bir gün dermanlarymyzyň hem elýeterli bolmagyna umyt edýärin.Emma bu diňe haýyş - hakykatdan biz şikaýat etmeýäris. Saglygy goraýyş ministrligine we BMGÖM-e uly minnetdarlyk bildirmek isleýärin. Ahyrsoňy, her bir ene-atanyň işi kiçijik çagasyny güýçli, geljegine ynamly ulular edip terbiýelemekdir. Indi bolsa gyzymyň geljegi bar.
1 of 5
Waka
01 iýun 2026
Has-da uly bir zadyň bölegi bolmak
Türkmenistanda meýletinçilik täze zat däl. Onuň kökleri däp-dessurlara daýanýar. Nesiller boýy jemgyýetler bilelikde haýyr-sahawat işlerini amala aşyrmak üçin gadymy däp bolan Ýowary berjaý edip gelýärler. Goňşular öý gurmak, ýaplary arassalamak ýa-da baýramçylyklara taýýarlyk görmek üçin ýygnanýarlar. Bu işler meýletin, ýürekden edilýär. Türkmen dilinde "meýletinçi" sözi gysgaça "volunteer" diýmegi aňladýar. Şu günki günde bu ruh täze görnüşlerde dowam edýär. Garaşylmadyk Başlangyç we Täze DurmuşTürkmenistandaky ÝUNISEF-iň BMG-niň meýletinçisi Maýa Yslamowa üçin has-da uly bir zadyň bölegi bolmak diňe bir pikirden ybarat bolman, eýsem onuň gündelik hakykatydyr. Maglumatlar diňe bir ekrandaky sanlar däl. Olar durmuşy gowulandyrmagyň guralydyr. Maglumatlary wizualizasiýa etmek boýunça assistent hökmünde ol çagalar we maşgalalar üçin maksatnamalary goldaýan çylşyrymly maglumatlary aýdyň, manyly şekillere öwürmäge kömek edýär. Köp sanly ajaýyp taryhlar ýaly, Maýanyň ÝUNISEF bilen syýahaty hem garaşylmadyk ýerden başlandy. Ugradylan bir elektron hat onuň durmuşyny üýtgetjek wezipä ýol açdy. Ol ilkinji gezek ýüz tutanda, BMG-niň meýletinçileriniň ýetirýän täsiri barada gaty az bilýärdi. Maýa ýaşlygyndan bäri başgalara kömek etmek—goragsyz jemgyýetleri goldamak we hatda mätäç haýwanlara ideg etmek barada güýçli isleg duýýardy. Meýletinçilik, köp taýdan, eýýäm onuň kimliginiň bir bölegidi. “Yzyma seredenimde, meýletinçi hökmündäki zähmetim arkaly manyly bir zada goşant goşmak baradaky arzuwymyň göz öňümde amala aşýandygyny görýärin” diýip, Maýa gürrüň berýär. “Her gün hakykatdan hem wajyp bolan missiýanyň bir bölegidigimi bilmek meni ruhlandyrýar. Ýeke-täk milli BMG meýletinçisi bolmak bu tejribäni aýratyn üýtgeşik etdi.” Maglumatlar we DöredijilikMaglumatlary wizualizasiýa etmek boýunça assistent hökmünde Maýa täsirli wizual maglumatlaryň işlenip düzülmegine ýolbaşçylyk edýär: kommunikasiýany güýçlendirmekden we strategik başlangyçlary goldamakdan başlap, ÝUNISEF-iň maksatnamalaýyn ileri tutulýan ugurlaryny durmuşa geçirmäge çenli. Onuň iň uly goşantlarynyň biri, çylşyrymly maksatnama modellerini düşündirýän we ähli derejelerdäki taraplary jemleýän gyzykly maglumat wizualizasiýa hekaýalaryny taýýarlamak boldy. Çykarylýan çözgütleriň köplenç aýdyň düşünilýän zatlara bagly bolan dünýäsinde, Maýanyň işi maglumatlary adamlaryň hereket edip biljek zadyna öwürmäge kömek edýär. Döredijilik Maýanyň wezipesinden aýra däl. Ol munuň merkezinde durýar. Suratkeş hökmünde ol maglumatlary wizualizasiýa etmäge başgalaryň boş surat matasyna çemeleşişi ýaly çemeleşýär. Ol ilki bilen kagyzdaky çyzylan pikirlerden başlaýar, soňra bolsa olary takyklyk we duýgudaşlyk bilen manyny ýetirýän sanly hekaýalara öwürýär. Bu iş ÝUNISEF-iň Türkmenistandaky tagallalaryny gönüden-göni goldaýar, bu ýerde esasy üns çagalaryň we ýaşlaryň durmuşyny gowulandyrmaga, inkluziw bilimi ösdürmäge, çagalygyň irki döwrüni ösdürmegi goldamaga we has inkluziw jemgyýetleri gurmaga gönükdirilendir. Höwes we ÖsüşMaýa üçin bu işiň durmuşa geçirilişini görmek, höwesiň hakyky zada öwrülýän ýeridir. “Maglumatlaryň kimdir biriniň durmuşynda öwrülişikli pursat bolmaga mümkinçiliginiň bardygyna ynanýaryn” diýip, Maýa aýdýar. Ahyrsoňunda, Maýa meýletinçiligi iki taraplaýyn tejribe hökmünde görýär – sen berýärsiň we sen ösýärsiň. Edil Ýowar ýaly, Türkmenistandaky meýletinçilik ruhy hem adamlaryň biri-birine goldaw bermek üçin jemlenmegine esaslanýar. Geçen ýyl Türkmenistandaky ÝUNISEF maýyplygy bolan çagalar üçin başlangyç başlap, tennisi ýaşlar üçin inkluziw sport görnüşi hökmünde girizdi. Ýakynda maýyplygy bolan çagalar üçin inkluziw tennis maksatnamasyna bolan sapar Maýanyň işindäki öwrülişikli pursat boldy. “Olaryň şatlygyna we täze tapan maksatduýgusyna şaýat bolmak, biziň işimiziň täsirini güýçli görkezýär. Çagalaryň gözlerindäki bagt uçgunyny görmekden has gowy kanagatlanma ýokdur.” Şunuň ýaly pursatlar onuň işini has-da anyk we duýulýan edýär. Maýa üçin meýletinçilik diňe bir bermekden ybarat däl. Ol şeýle hem ösmek, öwrenmek, arabaglanyşyk gurmak we dünýä başgaça garaýyş bilen seretmek baradadyr. Maýa uzak ýyllyk däp-dessury döwrebap usulda dowam etdirýär.
1 of 5
Waka
07 maý 2026
Serçeleriň gaýdyp gelýän ýeri: Türkmenistanda ýaş mekdep okuwçysynyň howa çözgüdi
Dünýäniň köp sebitlerinde çalt şäherleşme we daşky gurşawyň üýtgemegi adamlaryň we haýwanat dünýäsiniň garaşly bolan tebigy ýaşaýyş ýerlerini özgerdýär. Türkmenistanda bu üýtgeşmeler olaryň sebäplerini düşünmäge we jogap tapmaga synanyşýan ýaşlar tarapyndan hem görülýär.55-nji orta mekdepde 7-nji synp okuwçysy Öwezmyrat Sapargeldiýew ýönekeý, ýöne möhüm üýtgeşmäni görüp başlady: töweregindäki serçeleriň sanynyň azalmagy. Sebäpleri bilen gyzyklanyp, ol olaryň özüni alyp barşyny has ýakyndan synlamaga başlady. Öwezmyrat biologiýa mugallymy Anna Şamowanyň ýolbaşçylygynda uzak wagtlap adamlaryň ýanynda ýaşan öý serçesiniň duçar bolýan kynçylyklaryny öwrendi.Onuň açan zatlary giň sebitleýin meýli görkezýär.Şäher ösüşi, temperaturanyň üýtgemegi we elýeterli höwürtge ýerleriniň we iýmit çeşmeleriniň üýtgemegi köp ýurtlarda guşlaryň populýasiýasyna täsir edýär. Bu faktorlar serçeler ýaly görnüşleriň ýaşamagy we köpelmegi üçin garaşly bolan näzik deňagramlylygy bozýar."Serçeleri synlamaga başlanymda, olaryň üýtgeýän daşky gurşawa uýgunlaşmakda kynçylyk çekýändigini gördüm. Men olara kömek etmek we olaryň ýok bolmagynyň öňüni almak isledim" diýip, Öwezmurad aýdýar.Hereket etmäge höwesli Öwezmurad "Howa şertlerine çydamly şertlerde höwürtgelemek" atly taslamasyny işläp düzdi.Taslama amaly we innowasion çözgütlere esaslanýar: howa şertlerine çydamly guş öýleri has howpsuz we durnukly höwürtgelemek şertlerini üpjün etmek üçin niýetlenen. "Sendwiç gurluşyny" ulanyp, höwürtgeler agaç gatlaklaryny garaharsaň, ot ýa-da köpük ýaly izolýasiýa materiallary bilen birleşdirip, içki temperaturany kadalaşdyrýar.Netijeler hem höweslendiriji, hem-de ölçäp bolýan boldy. Höwürtgeler içki temperaturany 4,5°C peseltdi we jüýjeleriň ýaşamagyny 35 göterim ýokarlandyrdy, bu bolsa ýerli uýgunlaşdyrylan ýönekeý çözgütleriň biodürlüligi nähili goldap biljekdigini görkezdi."Bu taslama ylmy pikirlenişiň ýönekeý gözegçiliklerden başlap, amaly çözgütlere nähili alyp barýandygyny görkezýär. Öwezmurad diňe meseläni öwrenmedi - ol ony çözmek üçin işledi" diýip, onuň mugallymy Anna Şamowa aýdýar.Synpda öwrenmekden howa hereketine çenli: BMGÖM-niň "Howa gutusy" başlangyjyÖwezmuradyň işi ýaşlaryň arasynda howa bilimini güýçlendirmek boýunça giň tagallalaryň bir bölegidir.Onuň taslamasy BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň (BMGÖM) Russiýa Federasiýasynyň Matsatlaýyn gaznasynyň goldawy bilen amala aşyrylan "Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmek üçin howa bilimi we howa hereketi (Howa gutusy)" sebit başlangyjyndan ylham aldy we goldady.Dünýäde 17 dilde elýeterli we müňlerçe mekdepde ulanylýan Howa gutusy maksatnamasy on müňlerçe okuwça ýetdi we 7000-den gowrak mugallymy taýýarlady. Maksatnama okuwçylara we mugallymlara interaktiw gurallar we amaly bilimler bermek arkaly Gündogar Ýewropada, Merkezi Aziýada we Günorta-Gündogar Aziýada howa sowatlylygyny ösdürýär.Bu başlangyjyň kömegi bilen Öwezmurad ýaly okuwçylar diňe bir howanyň üýtgemegi barada öwrenmän, eýsem öz jemgyýetlerinde çözgütleri tapmaga hem goşant goşýarlar.Şeýle-de sebitdäki dürli ýurtlardan gelen deň-duşlary bilen arkalaşyp, maksatnamanyň çäginde Öwezmurad Taýlandda geçirilen Halkara howa olimpiadasyna hem gatnaşdy. Onuň üstünlikleri oňa Taýlandda geçirilýän halkara bilim maksatnamasyna gatnaşmaga mümkinçilik berdi, şol ýerde gatnaşyjylar pikir alyşdylar we howa kynçylyklaryna täze çemeleşmeleri öwrendiler."Beýleki ýurtlardan gelen okuwçylar bilen duşuşanymda, biziň hem şuňa meňzeş kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygymyzy gördüm. Bu meni işlemegi dowam etdirmäge we täze pikirler döretmäge ylhamlandyrdy" - ol diýýär. Öwezmuradyň ekologiýa taslamasy soňra 2026-njy ýylyň 1-nji aprelinde Aşgabatdaky BMG-niň binasynda geçirilen "Howa gutusy" başlangyjynyň jemleýji hünär okuwynda görkezildi. Taslama uly gyzyklanma döretdi, gatnaşyjylaryň gyzgyn goldawyna mynasyp boldy we howa bilimini ösdürmek we ýaşlary çekmek boýunça giň tagallalaryň bir bölegi hökmünde ykrar edildi.Çäre bilim işgärlerini, bilermenleri we hyzmatdaşlary bilim alyşmak we howa biliminde hyzmatdaşlygy güýçlendirmek üçin bir ýere jemledi.Hünär okuwyny açyp, BMGÖM-niň Türkmenistandaky Hemişelik wekili Narine Saakýan howanyň üýtgemegi meselesini çözmekde bilimiň ähmiýetini nygtady:"Howanyň üýtgemegi häzirki döwrüň esasy global meseleleriniň biri bolmagynda galýar. Jogap, esasan, bilime nähili netijeli maýa goýýandygymyza we daşky gurşaw barada habarlylygy, esasanam ýaşlaryň arasynda nähili ösdürýändigimize baglydyr. "Howa gutusy" bilim gurallarynyň diňe bir howa kynçylyklaryny düşünmän, eýsem hereket etmäge taýýar bolan nesli kemala getirmäge nähili kömek edýändiginiň aýdyň mysalydyr."Russiýa Federasiýasynyň Turkmenistandaky Adatdan daşary we Ygtyýarly ilçisi Iwan Wolynkin şeýle belledi:"2012-nji ýylda Russiýa Federasiýasynyň hökümetiniň gönüden-göni gatnaşmagy bilen başlanan bu taslama Merkezi Aziýa ýurtlarynda ýaş nesiller arasynda daşky gurşaw barada habarlylygy we medeniýeti ýokarlandyrmak üçin netijeli gural bolmagynda galýar."Çäräniň yzy bilen Öwezmyradyň başlangyjy giň "Howa gutusy" maksatnamasynda goşmaça ykrarnama aldy: Russiýa Federasiýasynyň Turkmenistandaky ilçihanasy onuň işine ýokary baha berdi we taslamanyň mundan beýläk-de ösdürilmegine, şol sanda tehniki we maliýe kömegi arkaly goldaw berjekdigini tassyklady.Kiçi Hereketler, uly täsirHäzirki wagtda mekdeplerde peýda bolan kiçi agaç höwürtgeler has möhüm zadyň nyşanyna öwrüldi. Olar ýaşlaryň gyzyklanmasyny, jogapkärçiligini we daşky gurşaw meselelerini çözmekde artýan roluny özünde jemleýär.Öwezmyrat henizem mekdep okuwçysy, ýöne onuň mysaly howanyň üýtgemegine garşy göreşde möhüm ädimleriň hemişe uly serişdeleri ýa-da çylşyrymly tehnologiýalary talap etmeýändigini subut edýär. Olar synlamak, öwrenmek we hereket etmek üçin ýönekeý isleg bilen başlaýar.Serçeler täze, howpsuz öýlerine gaýdyp gelenlerinde, bize möhüm ýatlatma galdyrýarlar: bilim, alada we hyzmatdaşlyk bilen goldanylýan iň kiçi işler hem biziň ekoulgamlarymyzy dikeldip biler. Şonda guşlaryň şatlykly aýdym-sazlary ýene-de her birimiz üçin endik bolar.
1 of 5
Waka
20 aprel 2026
Däp-dessurlardan üýtgeşmä: Merkezi Aziýada meýletinçiligi täzeden gözden geçirmek
Gazaklarda bir söz bar — Asar. Ol ýönekeý, ýöne güýçli düşünjäni aňladýar: kimdir biri kömege mätäç bolsa, jemgyýet bilelikde ýardama gelýär. Hiç hili şertnama ýok, resmi düzgünler ýok — diňe adamlaryň biri-birine goldaw bermegi.Bu ruh ýitip gitmedi. Gaýtam, ol has-da güýçlendi. Soňky birnäçe ýylyň dowamynda Gazagystan meýletinçiligi ösdürmek üçin maksadalaýyk ädimleri etdi — 2020-nji ýyl Meýletinçiler ýyly diýip yglan edildi, 2024-nji ýyl Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynda (GDA) Meýletin hereketiň ýyly hökmünde öňe sürüldi, şeýle hem 2026-njy ýyly Durnukly ösüş üçin Halkara meýletinçiler ýylyna öwürmek ugrunda itergi döretmek ýaly işler edildi.Üns çekýän zat diňe bir maksatlaryň giňligi däl, eýsem olaryň durmuşa geçirilmegidir. Gazagystanda meýletinçilik goşmaça iş hökmünde görülmeýär. Ol dürli ugurlarda — tebigy betbagtçylyklara garşy göreşmekde, bilimde, daşky gurşawy goramakda, saglygy goraýyşda ýa-da gözleg we halas ediş işlerinde — işleriň alnyp barylşynyň bir bölegi hökmünde ornaşdyrylýar. Ministrlikler, ýerli häkimiýetler we meýletinçiler torlary gitdigiçe köp bilelikde işleşýärler.Täze Konstitusiýanyň 31-nji maddasynda meýletinçiligi höweslendirmek arkaly Gazagystan has giň pikir hem öňe sürýär: meýletinçilik jemgyýetçilik we institusional taýdan möhümdir. Jemgyýetçilik işjeňligini güýçlendirmek isleýän ýurtlar üçin bu gyzykly bir nusga bolup hyzmat edýär.Bu ösüş aýratynlykda bolup geçmeýär. Dünýä boýunça meýletinçilik çylşyrymly we çalt üýtgeýän meseleleriň çözgüdi üçin çeýe we peýdaly ýol hökmünde täzeden açylýar.Adaty gatnaşygyň görnüşleri henizem möhümdir. Jemgyýetçilik arassalaýyş çäreleri we agaç ekmek ýaly işler daşky gurşawy goramagyň esasy bolup galýar. Emma şolaryň ýany bilen täze görnüşler hem ýüze çykýar. Onlaýn meýletinçilik çalt ösýär — adamlara öz başarnyklaryny hödürlemäge, bilim paýlaşmaga we serhetleriň daşynda hyzmatdaşlyk etmäge mümkinçilik berýär.2024-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň Meýletinçileri tarapyndan taýýarlanan “Merkezi Aziýada meýletinçiligiň ýagdaýy” baradaky hasabatdan belli bolşy ýaly, biziň sebitimiz dünýäde bolup geçýän bu üýtgeşmeleri özünde görkezýär, şol bir wagtyň özünde özara goldaw däplerine daýanýar. Hökümetler, raýat jemgyýeti, işewür guramalary we jemgyýetler has ulgamlaýyn hyzmatdaşlyk edýärler we meýletinçilik daşky gurşawy goramakdan başlap, bilim, durmuş hyzmatlary we adatdan daşary ýagdaýlar ýaly dürli ugurlarda giňden ykrar edilýär.Emma muňa garamazdan, bir gapma-garşylyk bar.Meýletinçiler ähli ýerde bar — olar howplary azaltmak, ekoulgamlary goramak, hyzmatlary goldamak ýaly möhüm işleri ýerine ýetirýärler. Emma olaryň goşantlary köplenç milli ulgamlarda görünmeýär. Olar duýulýar, ýöne hemişe hasap edilmeýär. Gadry bilinýär, ýöne hemişe goldanylmaýar.2026-njy ýylyň “Dünýä meýletinçiligiň ýagdaýy” hasabatynyň esasy pikiri şu: meýletinçiligi ykrar etmek diňe sagatlary sanamak däl. Bu meýletinçileriň jemgyýetçilik jebisligini nädip güýçlendirýändigine, durnuklylygy nädip ýokarlandyrýandygyna we ýurtlaryň ösüşine nähili goşant goşýandygyna düşünmekdir.Merkezi Aziýa üçin bu aýratyn möhümdir. Sebitde güýçli raýdaşlyk binýady bar bolsa-da, ony doly peýdalanmak üçin bu däpler ykrar edilmegi, maglumatlar we maýa goýumlar bilen utgaşdyrylmalydyr. Meýletinçilere okuw gerek. Ulgamlara utgaşdyryş gerek. Goşantlar syýasatlarda we meýilnamalarda öz beýanyny tapmalydyr.Meýletinçilik diňe ýagşy niýet bilen çäklenmeli däl. Ol ýurtlaryň mümkinçiliklerini ösdürmegiň bir bölegine öwrülip biler.Şeýle hem bu ýerde Birleşen Milletler Guramasynyň orny hem üýtgeýär.Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş Maksatnamasy arkaly biz hökümetler bilen meýletin işleri milli ösüş, howa we daşky gurşaw strategiýalaryna goşmak ugrunda işleýäris — şeýlelik bilen meýletinçiler diňe boşluklary doldurman, eýsem jemgyýetçilik ulgamlaryny güýçlendirýärler. BMG-niň Meýletinçileri arkaly bolsa, biz başarnykly, dürli we barha sanlylaşýan meýletinçileri herekete getirýäris — zerurlyklar bilen mümkinçilikleri utgaşdyrýarys, gatnaşmagy giňeldýäris we olaryň işiniň netijeliligini üpjün edýäris.Merkezi Aziýada şuňa meňzeş çemeleşmeler eýýäm milli we sebit derejesinde ornaşyp başlady. Mysal üçin, Aral deňziniň töwereginde meýletinçiler, şol sanda BMG-niň meýletinçileri hem daşky gurşawy dikeltmekde we jemgyýetleriň durnuklylygyny güýçlendirmekde iş alyp barýarlar.Emma bu ýerde saklanmaly däl.Daşky gurşaw töwekgelçilikleri serhet tanamaýar, şonuň ýaly çäreler hem serhet bilen çäklenmeli däl. Bu diňe bir wagtlaýyn kampaniýalar barada däl. Meýletinçilik degişli derejede goldanylsa we syýasatlar bilen utgaşdyrylsa, ol uzak möhletli mümkinçilikleri döredip biler.Şonuň üçin 2026-njy ýyl möhümdir.Durnukly ösüş üçin Halkara meýletinçiler ýyly diňe bir habarlylygy ýokarlandyrmak çäresi bolmaly däl. Ol öwrülişik nokady bolup biler. Merkezi Aziýanyň ösüşinde meýletinçiligi has täsirli, has giň gerimli we has görünýän etmek milli we sebit ulgamlaryna maýa goýmak üçin mümkinçilikdir.Netijede, bu sebitde meýletinçiligiň taryhy täze däl. Täze zat — Astana şäherinde geçirilen Sebitleýin ekologik sammit ýaly pursatlaryň däpleri has kuwwatly bir güýje – gurluş taýdan guramaçylykly, ykrar edilen we serişdeler bilen üpjün edilen durnukly ösüş güýjüne öwürmek mümkinçiligini döretmegindedir.Bu mümkinçilikden peýdalanman bolmaz.Awtorlar: Haoliang Xu — Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş Maksatnamasynyň dolandyryjysy, Toýly Kurbanow — BMG-niň Meýletinçileriniň ýerine ýetiriji utgaşdyryjysy.
1 of 5
Press reliz
01 oktýabr 2026
BMG metan zyňyndylaryny azaltmak we energetika pudagyny döwrebaplaşdyrmak üçin maýa goýumlaryny çekmegiň ýoluny görkezdi
Forumyň "Durnukly ykdysady ösüşiň kepili hökmünde energetikanyň özara baglanyşygy we energiýa howpsuzlygy" atly mejlisinde çykyş eden BMG-niň Türkmenistandaky Hemişelik utgaşdyryjysynyň edarasynyň ykdysatçysy Wladimir Waletka metan zyňyndylaryny azaltmak boýunça teklip edilýän BMG-niň Bilelikdäki maksatnamasyny hökümetiň ýolbaşçylygynda amala aşyryljak, maglumatlary we subutnamalary, taslamalary taýýarlamagy, durmuşa geçirmegi, netijeleri tassyklamagy we maliýeleşdirmegi özara baglanyşdyrýan çarçuwaly mehanizm hökmünde tanyşdyrdy.Teklip edilýän çemeleşme metan zyňyndylaryny azaltmak boýunça mümkinçilikleri bitewi milli maýa goýum taslamalarynyň bukjasyna birleşdirmegi göz öňünde tutýar. Bu iş zyňyndylary ýüze çykarmagy we ölçemegi; taslamalary deslapky seljermegi we ileri tutulýan ugurlary kesgitlemegi; inženerçilik-tehniki we maliýe-ykdysady esaslandyrmalary taýýarlamagy; zyňyndylary azaltmak çärelerini durmuşa geçirmegi; şeýle hem netijeleri garaşsyz tassyklamagy öz içine alýar. Soňra her bir taslama üçin milli we täjirçilik maýa goýumlarynyň, hyzmatdaşlaryň grantlarynyň, ýeňillikli maliýeleşdirmegiň, gazanylan netijelere esaslanýan tölegleriň we degişli talaplara laýyk gelýän ýagdaýlarda uglerod maliýeleşdirilişiniň iň amatly utgaşmasy saýlanyp bilner.Çykyşda zyňyndylaryň azaldylmagy ygtybarly ölçelen, hasabat berlen we garaşsyz tassyklanan ýagdaýynda uglerod maliýeleşdirilişiniň goşmaça maýa çeşmesi bolup biljekdigi nygtaldy. Ol milli maýa goýumlarynyň, kompaniýalaryň öz serişdeleriniň we adaty karzlaşdyrmagyň ornuny tutman, olaryň üstüni ýetirýär. Şeýle maliýeleşdiriş taslamalaryň ykdysady netijeliligini ýokarlandyrmaga, tassyklanan netijeler üçin höweslendirmeleri döretmäge we geljekki maliýeleşdirmegi çekmäge ýardam edýär.Hökümetiň ýolbaşçylygy we milli eýeçilik teklip edilýän Bilelikdäki maksatnamanyň esasy ýörelgeleridir. BMG-niň düzümleri we ýöriteleşdirilen hyzmatdaşlar utgaşdyrylan tehniki, hukuk, taslama maliýeleşdirilişi we dolandyryş goldawyny bererler. Halkara maliýe edaralary we howa boýunça maliýeleşdiriş hyzmatdaşlary bolsa biri-birinden üzňe başlangyçlaryň deregine, ileri tutulýan milli taslamalaryň bitewi bukjasynyň çäginde hyzmatdaşlyga gatnaşyp bilerler.Çykyşda şeýle hem amaly çäreleri durmuşa geçirmek üçin zerur tehniki binýadyň kemala gelýändigi bellenildi. BMG-niň içerki utgaşdyryş maglumatlarynda Metan barada duýduryş we dessine çäre görmek ulgamy (MARS) tarapyndan iberilen habarnamalardan soň zyňyndylary azaltmak boýunça göni çäreleriň sekiz ýagdaýy hasaba alyndy we olaryň netijeleri ygtybarly tassyklanyldy. Teklip edilýän maksatnama bu prosesi ulgamlaýyn ýagdaýa getirmäge, zyňyndylary ýüze çykarmakdan we ölçemekden başlap, olary azaltmaga, netijeleri tassyklamaga we maliýeleşdirmäge çenli ýardam berer.Maksatnamanyň esasyny düzýän tehniki seljerme 2023-nji ýylda nebit-gaz pudagynda metan zyňyndylarynyň 4,3 million tonna barabar bolandygy baradaky çaklamany we zyňyndylary 30 göterim azaltmagy goldamak üçin takmynan 850 million ABŞ dollary möçberindäki deslapky maýa goýum zerurlygyny göz öňünde tutýar. Çykyşda hyzmatdaşlaryň başlangyç goşantlarynyň tizleşdiriji häsiýete eýe bolmalydygy, ýagny maýa goýumlary çekmäge ukyply taslamalaryň bukjasyny döretmäge we taslamalary giň gerimde durmuşa geçirmek üçin maliýeleşdirmegi çekmäge ýardam bermelidigi nygtaldy.Ara alyp maslahatlaşmalarda BMG-niň energetikanyň uzak möhletli geljegine degişli seljermelerinden hem peýdalanyldy. Bu seljermeler häzirki energetika maýa goýumlaryny uzak möhletli ykdysady durnuklylyk bilen baglanyşdyrmagyň ähmiýetini görkezýär. Üýtgeýän dünýä energetika şertlerinde döwlet maýa goýumlarynyň netijeliligini ýokarlandyrmak, taslamalary durmuşa geçirmegiň yzygiderliligini oýlanyşykly meýilleşdirmek we ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmagy dowam etdirmek Türkmenistanyň energetika pudagyndaky artykmaçlyklaryny ykdysadyýetiň dürli ugurlarynda zähmet öndürijiliginiň ýokarlanmagyna, önümçilik we üpjünçilik zynjyrlarynyň ösdürilmegine, hünär başarnyklarynyň kämilleşdirilmegine we täze mümkinçilikleriň döredilmegine öwrüp biler. Şu nukdaýnazardan metan zyňyndylaryny azaltmak boýunça çäreler amaly taýdan "soňundan puşman etmäge esas döretmeýän" çözgüt bolup biler. Olar şu gün bäsdeşlige ukyplylygy pugtalandyrmak bilen bir hatarda, uzak möhletde inklýuziw ykdysady özgertmelere goşant goşar.BMG-niň energetikanyň uzak möhletli geljegi boýunça seljermeleri ýakyn bäş-on ýylyň dowamynda kabul ediljek çözgütleriň Türkmenistanyň 2050-nji ýyldan has uzak döwürdäki durnuklylygyny kesgitlejekdigini görkezýär. Geljekde puşman etmäge esas döretmeýän ileri tutulýan çäreleriň hataryna iri taslamalara baha bermegi we olaryň durmuşa geçirilişiniň yzygiderliligini kämilleşdirmek; esasy iri başlangyçlar bilen bir hatarda has gysga möhletde tamamlanýan kiçi taslamalara maýa goýmak; elektrik torlaryny döwrebaplaşdyrmak we ýitgileri azaltmak; metan zyňyndylaryny ölçemek, hasabat bermek we netijeleri tassyklamak, şeýle hem syzmalary ýüze çykarmak we düzetmek; başarnyklary, hünär endiklerini we önümçilik-üpjünçilik zynjyrlaryny ösdürmek arkaly ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmak girýär. Bu çäreler şu gün bäsdeşlige ukyplylygy güýçlendirip, ykdysadyýeti energetika bazarlaryndaky üýtgeşmelere, howa töwekgelçiliklerine we tehnologik özgerişlere taýýarlamaga ýardam berip biler.Sebitde amala aşyrylan bir mysal bu çemeleşmäniň mümkinçiliklerini görkezdi. 2024-nji ýylda Özbegistan Bütindünýä bankynyň goldaýan iCRAFT maksatnamasynyň çäginde garaşsyz tassyklanan 500 000 tonna zyňyndynyň azaldylmagy üçin 7,5 million ABŞ dollary möçberinde serişdeleri aldy. Ýurtlaryň milli şertleri tapawutlansa-da, bu mysal ygtybarly gözegçiligiň, kuwwatly edaralaryň we maksatlara laýyk maliýeleşdiriş mehanizmleriniň ölçäp bolýan howa netijelerini goşmaça maýa goýumlaryna öwrüp bilýändigini görkezýär.Jenap Waletka: "Maksat diňe bir uglerod kreditlerini satmakdan ybarat däl. Esasy maksat — ölçäp bolýan zyňyndylary azaltmak energetika pudagyny döwrebaplaşdyrmak üçin maýa goýumlaryna öwürmekdir" diýip belledi. "Milli eýeçilige esaslanýan çarçuwaly maksatnama we ygtybarly maýa goýum taslamalarynyň bukjasy metanyň ýüze çykarylmagyny tassyklanan netijeler we maliýeleşdiriş bilen baglanyşdyryp biler. Bu bolsa halkara goldawynyň utgaşdyrylmagy arkaly milli maýa goýumlarynyň netijeliligini ýokarlandyrmaga ýardam eder." Bu çykyş 1-nji oktýabrda Aşgabatda geçirilen Türkmenistanyň 2026-njy ýyldaky Maýa goýum forumynyň ikinji mejlisiniň çäginde boldy. Mejlis energetikanyň özara baglanyşygy, energiýa howpsuzlygy, serişdelerden netijeli peýdalanmak, senagaty ösdürmek we sebit hyzmatdaşlygy meselelerine bagyşlandy.BMG Türkmenistanda milli ileri tutulýan ugurlara laýyklykda çözgütleri öňe sürmek, institusional mümkinçilikleri pugtalandyrmak we zyňyndylary az, ygtybarly hem-de ekologiýa taýdan has durnukly ykdysadyýeti ösdürmek üçin maýa goýumlaryny çekmek maksady bilen Hökümet we ösüş boýunça hyzmatdaşlar bilen hyzmatdaşlygy dowam etdirýär. Maglumatlara, strategik öňdengörüjilige we hyzmatdaşlyga esaslanyp, BMG energetika pudagynyň döwrebaplaşdyrylmagyny inklýuziw ykdysady özgertmeler we diwersifikasiýa bilen baglanyşdyrýan çözgütleri milli ileri tutulýan ugurlara we Durnukly ösüş maksatlaryna laýyklykda goldamagyny dowam etdirer.
1 of 5
Press reliz
01 oktýabr 2026
BMG Türkmenistanyň Maýa goýum forumynda durnuklylygy pugtalandyrmak, ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmak we ilatyň abadançylygyny ýokarlandyrmak üçin maýa goýumlarynyň ähmiýetini nygtaýar
Ykdysady ösüşiň depginli we durnukly bolmagynda esasy faktor hökmünde maýa goýumlaryna bagyşlanan açylyş plenar mejlisiniň moderatorlygynda çykyş eden BMG-niň Türkmenistandaky Hemişelik utgaşdyryjysy Sýaoszýun Greýs Wan foruma gatnaşyjylary forumyň esasy mazmunyny özünde jemleýän şu soraga garamaga çagyrdy: maýa goýumlary Türkmenistanyň milli ileri tutulýan ugurlaryna laýyklykda inklýuziw ykdysady özgertmeleri we ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmagy nähili çaltlandyryp biler?Döwlet edaralarynyň wekilleriniň, maýadarlaryň, maliýe edaralarynyň we halkara hyzmatdaşlaryň garaýyşlaryny jemläp, BMG-niň Hemişelik utgaşdyryjysy açylyşdaky pikir alyşmalaryň dowamynda öňe sürlen üç sany esasy pikiri aýratyn belledi.Birinjiden, durnukly maýa goýumlary milli syýasatdan we döwlet edaralarynyň işinden has giň gerimli amatly şertleri talap edýär. Oýlanyşykly syýasat, netijeli işleýän edaralar we öňünden çaklap bolýan maýa goýum gurşawy örän möhümdir. Şol bir wagtyň özünde maýa goýumlary ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk, sebit platformalary we özara baglanyşygy ösdürmek, sebit we dünýä gymmatlyk zynjyrlaryna gatnaşmak, şeýle hem parahatçylygy we umumy abadançylygy goldaýan has amatly halkara gurşawyny döretmek arkaly amala aşyrylýan halkara hyzmatdaşlygyna hem barha köp derejede bagly bolýar.Ikinjiden, maýa goýumlary geljege gönükdirilen bolmalydyr. Özara baglanyşykly geosyýasy, ykdysady, tehnologik we howa bilen bagly kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýan häzirki dünýäde maýa goýumlary diňe bir gyssagly zerurlyklary kanagatlandyrmak bilen çäklenmän, eýsem durnuklylygy pugtalandyrmaga we çözgütlere tarap täze ýollary açmaga hem ukyplydyr. Şonuň üçin syýasaty işläp düzüjiler we maýadarlar hem geljek üçin çözgütleri döredijiler hökmünde çykyş etmelidirler. Munuň üçin has ekologiýa taýdan arassa ykdysadyýete, ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmaga, täze tehnologiýalara, durnukly infrastruktura we ykdysady ösüşiň has inklýuziw nusgalaryna maýa goýmak zerurdyr.Üçünjiden, maýa goýumlarynyň esasy maksady we gymmaty adamlaryň durmuşyny gowulandyrmakdan ybaratdyr. Maýa goýumlaryna diňe bir çekilen maýanyň möçberi ýa-da döredilen infrastruktura boýunça däl, eýsem olaryň adamlaryň durmuşyny näderejede gowulandyrýandygy boýunça hem baha berilmelidir. Bu has gowy iş orunlaryny döretmegi, başarnyklary ösdürmegi we gyzlar hem-de oglanlar, aýallar hem-de erkekler üçin, şol sanda ünsden we goldawdan mahrum galmak töwekgelçiligine sezewar bolan adamlar üçin mümkinçilikleri giňeltmegi öz içine alýar. Şu gün kabul edilýän maýa goýum çözgütleri diňe häzirki nesliň däl, eýsem geljekki nesilleriň hem mümkinçiliklerini kesgitlär.Bu esasy pikirler Türkmenistanyň Hökümeti bilen ylalaşylan Birleşen Milletler Guramasynyň Durnukly ösüş boýunça hyzmatdaşlygynyň 2026–2030-njy ýyllar üçin Çarçuwaly maksatnamasy bilen sazlaşýar. Bu maksatnama inklýuziw we diwersifikasiýalaşdyrylan ykdysady ösüşi edaralaryň kuwwatyny pugtalandyrmak, howanyň üýtgemegine garşy durnuklylygy ýokarlandyrmak we adalatly durmuş ösüşini üpjün etmek bilen baglanyşdyrýar. Şeýle hem ol telekeçiligi, mynasyp zähmet bilen üpjünçiligi, ýaşyl ykdysadyýete geçişi, serişdelerden netijeli peýdalanmagy we sebit hem-de dünýä bazarlaryna has giň integrasiýany goldaýar. Forumyň gün tertibi bu ugurlaryň iş ýüzünde nähili utgaşdyrylyp bilinjekdigini görkezdi. Energetika we senagat pudaklaryny döwrebaplaşdyrmak netijeliligi ýokarlandyryp, goşulan gymmaty ýokary bolan önümleriň öndürilişini artdyryp biler; durnukly ulag, logistika we söwda sebitara özara baglanyşygy çuňlaşdyryp biler; howanyň üýtgemegine durnukly oba hojalygy, suw serişdelerini dolandyrmak, sanly innowasiýalar we ýaşyl maliýeleşdiriş bolsa durnuklylygy pugtalandyrmak bilen bir hatarda täze ykdysady mümkinçilikleri döredip biler.Birleşen Milletler Guramasy Türkmenistanyň özi tarapyndan kesgitlenen maýa goýum ileri tutulýan ugurlaryny goldamaga taýýardyr. Bu goldaw seljerme maglumatlaryny we strategik öňdengörüjiligi, halkara standartlaryny we tehniki tejribäni bir ýere jemlemek, şeýle hem halkara maliýe edaralary we ösüş boýunça hyzmatdaşlar bilen hyzmatdaşlygy ösdürmek arkaly amala aşyrylar.Hanym Wan: "Maýa goýumlary, ilkinji nobatda, biziň gurmagy saýlap alýan geljegimiz bilen baglydyr", diýip belledi. "Olaryň gymmaty diňe bir getirýän maýasynyň möçberi bilen däl, eýsem durnuklylygy näderejede pugtalandyrýandygy, nähili mümkinçilikleri döredýändigi we adamlaryň durmuşyny şu gün hem-de geljekki nesiller üçin nähili gowulandyrýandygy bilen ölçenilmelidir." Türkmenistanyň 2026-njy ýyldaky Maýa goýum forumy 1–2-nji oktýabrda Aşgabat şäherinde geçirilýär. Forum maýa goýumlary, energetika, ulag, söwda, oba hojalygy bilen bagly telekeçilik, ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmak, sanly innowasiýalar we ýaşyl özgertmeler meselelerini ara alyp maslahatlaşmak üçin döwlet edaralarynyň wekillerini, halkara guramalaryny, maliýe edaralaryny we işewürler jemgyýetiniň wekillerini bir ýere jemleýär.
1 of 5
Press reliz
20 awgust 2026
Türkmenistan çaga zähmetiniň we mejbury zähmetiň öňüni almak boýunça ýerlerde düşündiriş işlerini giňeldýär
AŞGABAT (HZG habarlary) – Pagta ýygym möwsüminiň öňüsyrasynda, Halkara Zähmet Guramasy (HZG) tarapyndan çaga we mejbury zähmetiň öňüni almak üçin geçirilen üç aýlyk wagyz-nesihat çärelerine Türkmenistanyň 35 etraplaryndan 1500 töweregi adam gatnaşdy HZG tarapyndan milli hyzmatdaşlar bilen bilelikde we Ýewropa Bileleşiginiň (ÝB) maliýe goldawy bilen guralan bu başlangyç 15 sany milli we ýerli çäreleri öz içine aldy. Olar 12-nji iýunda, Bütindünýä çaga zähmetine garşy göreş gününde başlanyp, 2026-njy ýylyň 12-nji awgustyna çenli dowam etdi. Maksatnama başlangyç mümkinçilikleri ösdürmek boyunça okuw maslahatyny, welaýatlarda we etraplarda geçirilen 13 sany habar beriş çäresini hem-de jemleýji seminary öz içine aldy. Ýerli çäreler Tejende, Gökdepede, Ak bugdaýda, Kerkide, Saýatda, Türkmenabatda, Maryda, Ýolötende, Baýramalyda, Daşoguzda, Akdepede, Köneürgençde we Gyzylarbatda geçirildi hem-de goşmaça 20 etrabyň wekillerini bir ýere jemledi. Çärelere ýerli häkimiýetleriň, ministrlikleriň, bilim we saglygy goraýyş edaralarynyň, daýhan birleşikleriniň, iş berijileriň we işgärleriň guramalarynyň hem-de beýleki gyzyklanýan taraplaryň wekilleri gatnaşdy. Sessiýalarda çaga zähmetini we mejbury zähmeti nähili tanamalydygy we olaryň öňüni nähili almalydygy esasy üns merkezinde boldy. Gatnaşyjylar çagalar üçin rugsat berilýän ýeňil iş bilen Türkmenistanyň kanunçylygynda gadagan edilen çaga zähmetiniň arasyndaky tapawudy, şeýle hem çagalary her ýylky pagta ýygymyna çekmegiň kanun tarapyndan gadagan edilendigini ara alyp maslahatlaşdylar. Çärelerde pagta ýygymy döwründe mejbury işe çekmek tejribesini aradan aýyrmak we onuň öňüni almak boýunça Hökümet tarapyndan görülýän çäreler hem ara alnyp maslahatlaşyldy. Ähli işleriň meýletin, jeza howpy bolmazdan ýerine ýetirilmegini üpjün etmegiň ähmiýeti, şeýle hem milli kanunçylygyň degişli kadalary aýratyn nygtaldy. "Habardarlygy ýokarlandyrmak öňüni almagyň amaly guralydyr. Taslamamyz milli tejribäni ýerli jemgyýetlere we işgärlere ýetirmek arkaly şu wajyp habaryň düşnükli we yzygiderli bolmagyna ýardam etdi: çagalar howply işlerden goralmaly, ulular bolsa meýletin, adalatly we howpsuz şertlerde zähmet çekmelidir", – diýip, HZG-niň Türkmenistandaky taslama dolandyryjysy Oksana Lipkanu aýtdy. Çäreler Türkmenistanyň adam hukuklary we halkara ynsanperwer hukugy babatda halkara borçnamalarynyň ýerine ýetirilmegini üpjün etmek boýunça Pudagara toparynyň agzalary hem-de degişli ministrlikleriň we döwlet edaralarynyň wekilleri bilen bilelikde geçirildi. Gatnaşyjylar habar beriş-düşündiriş işleriniň dowam etdirilmelidigi, amaly materiallaryň bolsa işlenip taýýarlanylmalydygy we ýaýradylmalydygy barada ylalaşdylar. Bu çäreler 2026–2027-nji ýyllarda durmuşa geçirilýän, ÝB tarapyndan maliýeleşdirilýän HZG taslamasynyň çäginde geçirilýär. Taslama milli derejedäki syýasat goldawyny ýerli derejedäki amaly çäreler bilen utgaşdyryp, mynasyp zähmeti ilerletmegi we, hususan-da, Türkmenistanyň pagta pudagynda çaga zähmetiniň we mejbury zähmetiň öňüni almagy maksat edinýär. Has giňişleýin maglumat üçin şu salgy boýunça habarlaşyň: Oksana Lipkanu, Taslama Dolandyryjysy, Halkara Zähmet Guramasy lipcanu@ilo.org
1 of 5
Press reliz
14 awgust 2026
Hemişelik utgaşdyryjy BMG-niň Hazar deňzinde sebit hyzmatdaşlygyny goldaýandygyny ýene-de tassyklady
Maslahata Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasary, Daşary işler ministri jenap Raşid Meredow ýolbaşçylyk etdi. Oňa Hazarýaka döwletleriniň, beýleki ýurtlaryň, halkara guramalaryň, Birleşen Milletler Guramasynyň edaralarynyň we döwlet edaralarynyň wekilleri gatnaşdylar.Maslahatda çykyş eden hanym Wan Hazar deňzini “ýaşaýşyň we özboluşlylygyň, mümkinçilikleriň we umumy rowaçlygyň çeşmesi” diýip häsiýetlendirdi we bu täsin ekoulgamyň öňünde duran çylşyrymly meseleleriň hiç bir ýurt tarapyndan ýeke çözülip bilinmejekdigini nygtady.Ol Türkmenistanyň öňdebaryjy ornuna we hyzmatdaş ýurtlaryň Hazar sebitinde hyzmatdaşlygy ösdürmek boýunça alyp barýan tagallalaryna ýokary baha berdi. Şeýle hem BMG-niň Ösüş Maksatnamasy, BMG-niň Daşky gurşaw maksatnamasy, BMG-niň Taslama hyzmatlary edarasy, Halkara Migrasiýa Guramasy, BMG-niň Azyk we oba hojalyk guramasy we BMG-niň beýleki edaralary tarapyndan eýýäm durmuşa geçirilýän möhüm hyzmatdaşlyk maksatnamalaryny belledi. Ol Birleşen Milletler Guramasynyň Türkmenistanyň we Hazar deňzindäki sebit hyzmatdaşlygynyň goldawyna BMG ulgamynyň tejribesini we mümkinçiliklerini birleşdirmäge taýýardygyny ýene-de tassyklady. Hanym Wan Hazar deňziniň hukuk derejesi hakyndaky Konwensiýanyň we Tähran konwensiýasynyň bilelikdäki hereketler üçin möhüm esas bolup durýandygyny nygtady. Şeýle hem ol Türkmenistanyň başlangyjy bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan kabul edilen we 2028-nji ýyly Halkara hukuk ýyly diýip yglan edýän rezolýusiýanyň ähmiýetini belledi. Ol netijeli hyzmatdaşlygyň berk institutlara, umumy borçnamalara we halkara hukugyna hormat goýulmagyna baglydygyny nygtady. Şeýle hem hanym Wan Hazar sebitindäki hyzmatdaşlygy Awaza syýasy jarnamasynyň we Hereket meýilnamasynyň durmuşa geçirilmegi bilen baglanyşdyrdy. Bu maksatnamanyň esasy ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda durnuklylygy ýokarlandyrmak, howanyň üýtgemegine uýgunlaşmak, durnukly baglanyşyklylygy ösdürmek, sanly özgertmeleri amala aşyrmak we durnukly ösüşi maliýeleşdirmek ýaly ugurlar bar.Geljek barada aýdyp, hanym Wan Hazar deňziniň öňünde duran meseleleriň çözgüdiniň ylma esaslanmalydygyny, innowasiýalar arkaly tizleşdirilmelidigini, adamlaryň bähbitleri esasynda alnyp barylmalydygyny, hyzmatdaşlygyň üsti bilen berkidilmelidigini we halkara hukugy arkaly üpjün edilmelidigini nygtady.Ol sebit ylmy torlaryny berkitmäge, maglumat alyş-çalşygyny giňeltmäge we sebitiň uniwersitetlerini, ylmy-barlag edaralaryny hem-de dürli ugurlar boýunça hünärmenlerini birleşdirjek Hazar ylmy hyzmatdaşlygyny döretmek mümkinçiligine seretmäge çagyrdy.Şeýle hem ol sanly gurallar, Ýeri synlamak, uzak aralykdan zondirlemek, emeli aň we ösen maglumat platformalary ýaly öňdebaryjy tehnologiýalaryň we innowasiýalaryň ösüşi tizleşdirmekdäki mümkinçiliklerini belledi. Şunuň bilen baglylykda, hanym Wan Türkmenistanyň Merkezi Aziýa üçin Klimat tehnologiýalarynyň sebit merkezini döretmek baradaky başlangyjynyň ylmy, döwlet syýasatyny, maliýeleşdirmegi we innowasiýalary birleşdirýän möhüm platforma öwrülip biljekdigini, şeýle hem klimatyň üýtgemegine uýgunlaşmak, suw serişdelerini dolandyrmak, gaýtadan dikeldilýän energiýany ösdürmek we ekoulgamlary dikeltmek boýunça amaly çözgütleriň durmuşa geçirilmegini tizleşdirip biljekdigini belledi.Ol şeýle hem adamlaryň üns merkezinde galmalydygyny nygtap, ýerli bilimleriň, jemgyýetleriň gatnaşmagynyň we Hazar sebitiniň ähli ýerlerinde ýaşlaryň ekologik hem-de klimat çözgütlerine goşant goşmak üçin has giň mümkinçilikleriniň bolmagynyň möhümdigini belledi.Ministr Meredow Birleşen Milletler Guramasynyň sebit hyzmatdaşlygyna goşýan goşandy üçin minnetdarlyk bildirdi we Türkmenistanyň daşky gurşaw meseleleri boýunça BMG-niň ýöriteleşdirilen edaralary bilen köpýyllyk hyzmatdaşlygyny nygtady. Ol ylmy hyzmatdaşlygy has-da berkitmegi we ýaşlaryň gatnaşygyny giňeltmegi goldady. Aýratyn üns Türkmenistanyň Hazar ekologiýa başlangyjyna berildi. Daşary işler ministri Birleşen Milletler Guramasyny bu başlangyjyň durmuşa geçirilmegini goldamaga çagyrdy we Türkmenistanyň gyzyklanma bildirýän ýurtlar we hyzmatdaşlar bilen amaly çemeleşmeleri ara alyp maslahatlaşmaga taýýardygyny aýtdy.Hanym Wan öz çykyşynyň ahyrynda suwuň dürli akymlary birleşdirýän we bir ýere jemleýän, dürli görnüşdäki ýaşaýşy iýmitlendirýän hem-de goldaýan güýçdigi baradaky düşünjä ýüzlenip, Hazar deňzi gününiň “umumy paýhasymyza we bilelikdäki hereketlerimize we ahyrky netijede hemmeler üçin has durnukly we çydamly geljek baradaky umumy ygrarlylygymyza” çagyrýandygyny nygtady.Birleşen Milletler Guramasy Türkmenistan we Hazar sebitiniň ýurtlary bilen hyzmatdaşlygy dowam etdirmäge, durnukly we çydamly Hazar deňzi üçin amaly çözgütleri öňe sürmek maksady bilen BMG ulgamynyň we onuň hyzmatdaşlarynyň tejribesini hem-de mümkinçiliklerini herekete geçirmäge ygrarly bolup galýar.
1 of 5
Press reliz
24 iýul 2026
Türkmenistanyň Hökümeti we BMG-niň bilermenleri DÖM-leriň saglyk görkezijileri boýunça hasabatlylygy kämilleşdirmek meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar
Duşuşygyň dowamynda DÖM3 boýunça saglyk görkezijileriniň hasabatlylygy bilen bagly usulyýet meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Gatnaşyjylar milli we halkara derejede berilýän statistiki maglumatlaryň yzygiderliligini, dolulygyny we deňeşdirilip bilinmegini üpjün etmek boýunça pikir alyşdylar. Bu duşuşyk degişli döwlet edaralarynyň wekilleri bilen halkara bilermenleriniň arasynda tejribe alyşmak we tehniki hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak üçin möhüm mümkinçilik döretdi. Maslahatyň dowamynda esasy saglygy goraýyş hyzmatlary bilen gurşaw, inçekeseliň we B gepatitiniň ýaýramagy, saglygy goraýyş işgärleriniň sany we paýlanyşy, eneleriň, täze doglan çagalaryň we bäş ýaşa çenli çagalaryň ölüm derejesi, saglygy goraýyş çykdajylary boýunça ilatyň maliýe goragy hem-de temmäki önümleriniň ulanylyş derejesi bilen bagly görkezijiler jikme-jik ara alnyp maslahatlaşyldy. Tehniki sessiýalar BSGG-niň, ÝUNISEF-iň we BMG-niň beýleki edaralarynyň bilermenleriniň gatnaşmagynda geçirildi. Takyk we ýokary hilli statistiki maglumatlar Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmekde gazanylýan ösüşe gözegçilik etmek hem-de subutnamalara esaslanýan çözgütleri kabul etmek üçin möhüm ähmiýete eýedir. Duşuşyk milli edaralar bilen halkara hyzmatdaşlaryň arasynda statistiki hasabatlylygy has-da kämilleşdirmek we saglyk boýunça maglumatlaryň hilini ýokarlandyrmak ugrunda hyzmatdaşlygy dowam etdirmegiň möhümdigini ýene bir gezek tassyklady. Çäräniň ahyrynda gatnaşyjylar geljekki tehniki hyzmatdaşlygyň indiki ädimlerini ara alyp maslahatlaşdylar.
1 of 5
Soňky serişdeler
1 / 11
Serişdeler
20 aprel 2026
Serişdeler
30 maý 2025
Serişdeler
02 maý 2024
1 / 11